Bakovens, brouwerijen en een schoolhuis: Bredevoort in 1635

Een haardstedenregister uit 1635 onthult waar in Bredevoort werd gebakken, gebrouwen en gewoond — en noemt zelfs een huis dat voor een school was gekocht.

Wie op 30 mei 1635 door Bredevoort liep, zag een stad vol schoorstenen, bakovens, brouwerijen en kleine woningen. Een bijzondere archieflijst brengt een deel van dat dagelijkse leven verrassend dichtbij. Op die dag werden de haardsteden, brouwketels, bakovens en eestovens van de stad opgenomen.

Vuur voor het bedrijf en voor thuis

De opstellers maakten zorgvuldig onderscheid tussen ovens en ketels die voor de nering werden gebruikt en die alleen voor eigen gebruik dienden. Bij Herman Storm noteerden zij bijvoorbeeld een brouwketel voor de nering. Derick Frylinck had een bakoven waarmee werd gebakken voor de verkoop. Bij Jan Cortz en Gerrit Jonckbloet kwamen eveneens bakovens voor de nering voor.

Lubbert Brussen stond met twee huizen in het register. Daarbij werden een brouwketel voor de nering en een eest zonder nering vermeld. Een eest was een installatie om producten met warmte te drogen, bijvoorbeeld bij de verwerking van graan. Niet alle ovens waren nog in gebruik: soms schreef de opsteller erbij dat een oven al jaren niet meer was aangestoken.

Een huis voor een school

Een opvallende aantekening betreft Gerrit Haeffkens. Bij zijn vermelding staat dat een huis inmiddels was gekocht om er een school van te maken. De tekst bewijst dat een schoolbestemming in Bredevoort in 1635 concreet werd overwogen of voorbereid. Het is op basis van deze vermelding alleen nog niet vast te stellen waar het pand stond, wanneer er daadwerkelijk onderwijs werd gegeven, of er een verband bestaat met de veel later gedocumenteerde Latijnse School.

Huizen aan de wal

De lijst noemt ook huizen en hutten aan de stadswal. Sommige waren bewoond door weduwen, militairen of mensen die door de opsteller als arm werden omschreven. Op het terrein van Moselagen stonden zowel een groot huis als verschillende kleinere onderkomens. Een van de hutten werd als verlaten genoteerd; andere hadden nog slechts één haardstede.

Het register geeft daardoor meer prijs dan alleen aantallen schoorstenen. Het laat zien hoe wonen, werken, voedselbereiding en handel binnen de vestingstad dicht op elkaar lagen. Tegelijk is het geen volledige volkstelling: namen kunnen bij een huis, een voormalige bewoner of een belastingpost horen, en het aantal haardsteden is niet gelijk aan het aantal inwoners.

Betrokken personen en plaatsen

Bronnen

  1. Archief Drost en Geërfden van Bredevoort, inv. 171, Visite van alle heertsteden, 30 mei 1635; transcriptie Henk Ruessink, Burgerlijst Bredevoort 1635, p. 1–3.

Correcties en aanvullingen

Heb je een correctie of aanvulling? Laat hieronder een reactie achter. Relevante informatie verwerken we in het profiel; verwerkte reacties verwijderen we daarna. Je e-mailadres wordt niet openbaar.

Reageren