{"id":142137,"date":"1976-06-01T21:37:00","date_gmt":"1976-06-01T19:37:00","guid":{"rendered":"https:\/\/oudaalten.nl\/niet-gecategoriseerd\/history-of-the-aalten-horn-industry\/"},"modified":"2026-06-11T20:12:40","modified_gmt":"2026-06-11T18:12:40","slug":"history-of-the-aalten-horn-industry","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/oldaalten.nl\/en\/business\/history-of-the-aalten-horn-industry\/","title":{"rendered":"History of the Aalten horn industry"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n

Aalten is de enige plaats in Nederland waar een hoornindustrie<\/a> was gevestigd. Men maakte hier producten van buffelhoorn, zoals pijpen, kammen, knopen, seinfluitjes, naaldenkokers en messenheften.\u00a0<\/b>Buffels werden niet gedood of speciaal gefokt voor het hoorn.Vrijwel al het materiaal werd gebruikt en wat overbleef ging over de akkers. Met de intrede van kunststof en massaproductie na de Tweede Wereldoorlog verdween deze industrie.<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Horn turners<\/h2>\n\n\n\n

Family ties had a strong influence on the emergence of the horn industry. From 1855, five horn turners began in Aalten: Bernard Vaags, Gerrit Peters, Abraham ten Dam, Willem te Gussinklo, and Wessel Becking. <\/p>\n\n\n\n

Bernard Vaags<\/a><\/strong>\u00a0ging op\u00a0Wanderschaft<\/a>\u00a0naar Duitsland en kwam in Ruhla<\/a> (Th\u00fcringen) in de leer bij een hoorndraaier. Toen hij in Aalten was teruggekeerd kocht hij een eenvoudige voetdraaibank en begon de allereerste hoorndraaierij. In een opkamertje in de schoenmakerij van zijn ouders ‘in den Dijk aan de beek te Aalten’<\/em> (Dijkstraat 9<\/a>) maakte hij onderdelen voor Duitse pijpen van buffelhoorn. In 1860 trouwde Vaags met Dora Willemina Prins<\/a>. Zij werd ook hoorndraaier en werd Piepen Deurken<\/strong> genoemd. Zij gingen wonen naast Bernards oudershuis (Dijkstraat 7<\/a>).<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"Pipe\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Pipe turning was manual, pedal-operated, and skilled craftsmanship. Here is an example of an Aalten treadle lathe from 1880. <\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n
\n

German pipes<\/h2>\n\n\n\n

Gerrit Peters<\/a><\/strong>, zoon van een leerlooier, ging na Bernard Vaags ook in de leer in Th\u00fcringen. Hij werkte vanaf 1863 aan de Hogestraat<\/a>. In 1866 trouwde Gerrit met de welgestelde Josina Aleida te Gussinklo en trok bij haar in. Het pand besloeg de hele lengte van de K\u00f6stersbulte, van het woongedeelte aan de Markt<\/a> tot aan de Landstraat<\/a>, waar hij zijn hoornwerkplaats vestigde. Hij maakte lange pijpenstelen en onderdelen voor de Duitse pijp. In Duitsland werden porseleinen pijpenkoppen aan de stelen bevestigd en de pijpen verhandeld.<\/p>\n<\/div>\n\n

\n

Combs<\/h2>\n\n\n\n
\"Comb\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Comb factory Ten Dam & Manschot<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na het overlijden van Vaags in 1868, pakte zijn opvolger Abraham ten Dam<\/a><\/strong>\u00a0de zaken grondig aan. Het huisindustrietje werd een echte fabriek, aan de Stegge. In 1871 stichtte hij samen met zijn zwager Bernard Manschot<\/a><\/strong> kammenfabriek Ten Dam & Manschot<\/a><\/strong>\u00a0aan de Damstraat.<\/p>\n\n\n\n

It was the first and only factory in the Netherlands to make combs: white, black, and naturally coloured decorative combs, Mexican combs, nit combs, and moustache combs. These were made from buffalo horn, imported from countries including Brazil, India, and Thailand (then known as Siam). The manufacturing process generated even more dust and stench than pipe making. <\/p>\n\n\n\n

A revolutionary development in the production process was the switch to steam power, replacing traditional hand and foot power. In local parlance, it became known as \u2018d\u2019n Kamstoom\u2019 (the Comb Steam). By 1920, the comb factory employed about 200 people, including women and children. <\/p>\n<\/div>\n\n

\n

Handles and knife hilts<\/h2>\n\n\n\n
\"Horn\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
German pipes, W. te Gussinklo<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Willem te Gussinklo<\/a><\/strong>\u00a0en\u00a0Wessel Becking<\/strong>\u00a0leerden de kneepjes van het vak bij Gerrit Peters. Zij werkten korte tijd samen, maar gingen in 1884 apart verder. Na de mislukte samenwerking ging Wessel Becking in 1880 verder met Bernardus Gerhardus Vaags<\/a>, neef en naamgenoot van Bernard Vaags.\u00a0Becking & Vaags<\/a><\/strong>\u00a0maakte pijpenstelen en later ook messenheften. Toen de verkoop van de Duitse pijpen terugliep, produceerde de fabriek korte bruy\u00e8repijpen. De pijpenfabriek in de Hoekstraat staat er nog steeds!<\/p>\n\n\n\n

Johannes Peters<\/a><\/strong>\u00a0verliet de werkplaats van zijn vader aan de K\u00f6stersbult en sloot in 1896 een vennootschap met\u00a0Marcus Gans<\/strong>, een Joodse koopman. Gans\u00a0financierde de firma\u00a0genaamd\u00a0PEGA (Peters & Gans<\/a><\/strong>). De pijpenfabriek stond\u00a0naast Peters\u2019\u00a0woning<\/a> aan de toenmalige Gasthuisstraat (nu Haartsestraat). Naast Duitse pijpen voor Duitse reservisten werden wandelstokken met hoornen handvaten vervaardigd.\u00a0Nadat de fabriek in 1917 totaal uitbrandde, vestigde Johannes Peters zijn pijpenfabriek aan de Admiraal de Ruyterstraat. In plaats van Duitse pijpen werden er vooral bruy\u00e8repijpen gemaakt.<\/p>\n<\/div>\n\n

\n

Buttons<\/h2>\n\n\n\n
\"Dutch\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
Dutch Button Works, Bredevoort<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na de mislukte samenwerking met Wessel Becking maakte Willem te Gussinklo<\/strong>\u00a0Duitse pijpen en handvatten voor wandelstokken en paraplu\u2019s. In Duitsland en Engeland waren rond 1900 bedrijven ontstaan die uit hoorn knopen produceerden. Met dat voorbeeld voor ogen begon\u00a0Willem in het jaar 1905 met het maken van hoornen knopen, een primeur voor Nederland. Al snel kwam zoon Willem te Gussinklo jr.<\/a> (Piepkes Willem) in de firma, die zich ontwikkelde als innovatief ondernemer.<\/p>\n\n\n\n

De\u00a0eerste fabriek<\/a>\u00a0van Te Gussinklo stond aan \u2018t Dal in Aalten, de tegenwoordige Willemstraat. Vanwege de toenemende vraag naar knopen verhuisde het bedrijf in 1924 naar de oude weverij van Van Eijck<\/a> in Bredevoort. Daar ging de productie van knopen van start. Het internationale bedrijf\u00a0N.V. Dutch Button Works<\/a><\/strong>\u00a0(DBW) exporteerde naar Engeland, Ierland en Amerika en was ook de grootste (hoorn)onderneming in Aalten.<\/p>\n\n\n\n

After World War II, the production of horn buttons declined. In 1976, this last branch of horn processing was forced to close down. This marked the definitive end of 120 years of the horn industry<\/strong> in Aalten. <\/p>\n<\/div>\n\n

\n

Video<\/h2>\n\n\n\n
\n