Leerlooier aan de Hogestraat
Antonie Arnoldus Vreede werd op 28 april 1796 in Aalten geboren als zoon van Roelof Vreede en Hendrica Elisabeth Vaags. Drie dagen later, op 1 mei, werd hij gedoopt in de Nederduits-gereformeerde kerk van Aalten. In de bronnen komt zijn voornaam in verschillende spellingen voor, waaronder Antoni, Antonie, Antonij en Antony Arnoldus.
Vreede verdiende zijn brood in de leerbewerking. In genealogische gegevens wordt hij zowel als schoenmaker als leerlooier aangeduid; in het Aaltense bevolkingsregister staat zijn beroep expliciet vermeld als leerloyer of leerlooyer. Daarmee behoorde hij tot de ambachtslieden die in het oude dorpscentrum van Aalten woonden en werkten.
Aan de Hogestraat
Vreede woonde aan de huidige Hogestraat. In het bevolkingsregister over 1823–1837 staat hij op huisnummer Aalten 122. Na een hernummering vinden we hem in het register van 1838–1851 terug op nummer Aalten 125, opnieuw met als beroep leerlooier. In het daaropvolgende bevolkingsregister wordt bij nummer 125 voor het eerst uitdrukkelijk de straatnaam Hoogestraat vermeld. Het oude huisnummer kan worden gekoppeld aan het huidige Hogestraat 6.
Ook het Kadaster van 1832 wijst naar dezelfde plek. Vreede was toen eigenaar van perceel Aalten I-1391, een huis en erf met een oppervlakte van 157 vierkante meter. Het perceel is in de historische adresreconstructie gekoppeld aan Hogestraat 6. Het oude pand dat hier stond werd veel later bekend onder de namen Ark van Noach en De Olde Kaste.
Waar de eigenlijke leerlooierij zich bevond, is minder precies vast te stellen. Het Kadaster noemt op Vreedes perceel alleen een ‘huis en erf’ en geen afzonderlijke leerlooierij. Ook is tot dusver geen ander bedrijfsperceel op zijn naam gevonden. Het ligt daarom voor de hand dat Vreede zijn ambacht vanuit zijn woning en het bijbehorende erf aan de Hogestraat uitoefende, bijvoorbeeld in een werkplaats of op het achtererf. Voor een afzonderlijke leerlooierij met looikuipen is tot nu toe echter geen rechtstreeks bewijs gevonden.
Dat een leerlooier in deze straat goed in het toenmalige straatbeeld paste, is niet vreemd. De Hogestraat was een oude, bedrijvige dorpsstraat waar ambachtslieden woonden en werkten. Uit historische beschrijvingen zijn er behalve een leerlooier onder meer schoenmakers, een koperslager, borstelmakers en bakkers bekend.
Twee huwelijken
Op 7 juli 1820 trouwde Vreede in Aalten met Aafke Radsma, dochter van de Aaltense predikant Tjeerd Radsma. Het jonge gezin duikt zelfs op in de landelijke pers. In juni 1822 liet Vreede in de Opregte Haarlemsche Courant bekendmaken dat zijn vrouw was bevallen van een zoon.
Het huwelijk duurde niet lang. Aafke Radsma overleed op 23 juli 1824, nog maar 22 jaar oud.
Een jaar later, op 25 juli 1825, hertrouwde Vreede met de Aaltense Isabella ten Dam. Opmerkelijk is dat ook in haar familie het leerlooiersvak voorkwam. Haar vader Derk Willem ten Dam, die in 1813 was overleden, wordt in 1812 als looier vermeld. Vreedes tweede huwelijk verbond hem dus met een familie waarin hetzelfde ambacht werd beoefend. Of hij zijn vak bij de familie Ten Dam leerde of een deel van hun bedrijf voortzette, is niet bekend en kan op basis van de huidige bronnen niet worden vastgesteld.
Uit zijn huwelijken werden meerdere kinderen geboren. Onder hen waren Tjeerd, Johannes, Derk Willem, Hendrikus Engelbertus, Antonij Arnoldus, Roelof en Aafke. Het gezin werd ook verschillende malen door kindersterfte getroffen. Zoon Johannes Vreede, geboren in 1830, werd later schrijnwerker en tapper en zou uiteindelijk aan de Landstraat wonen. Voor zover bekend zette geen van Vreedes kinderen zijn leerlooierij voort.
Overlijden
Antonie Arnoldus Vreede overleed op 29 juni 1845 in Aalten. Hij was 49 jaar oud. Na zijn overlijden bleef zijn weduwe Isabella ten Dam aanvankelijk op nummer Aalten 125 aan de Hogestraat wonen. Later verhuisde zij naar de Landstraat, waar ook haar zoon Johannes woonde. Isabella overleed in 1870.