Wilhelm van Haersolte

Wie zich verdiept in de geschiedenis van de heerlijkheid Bredevoort, stuit onvermijdelijk op de naam Wilhelm van Haersolte tot Elsen. Zijn naam is voor altijd verbonden aan een van de meest ingrijpende rampen die de Achterhoek in de zeventiende eeuw trof. Als bestuurder en militair stond hij aan het roer van de regio in een tijd van politieke spanningen, maar het was een natuurverschijnsel dat zijn leven en dat van zijn gezin abrupt beëindigde.

Wilhelm van Haersolte werd rond het jaar 1596 geboren in Zwolle, als zoon van Harmen van Haersolte en Anna van Hoeclum. Hij stamde uit een prominent Overijssels adellijk geslacht en koos, zoals in die kringen gebruikelijk was, voor een militaire loopbaan. Als kapitein van de infanterie diende hij in het Staatse leger, de krijgsmacht van de jonge Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Op 2 februari 1630 trad hij in het huwelijk met Catharina van Brakel, met wie hij een groot gezin zou stichten. Uit hun huwelijk werden acht kinderen geboren: Anthony (1637), Gerrit (1641), Assuerus (1643), Arent (1644) en Lodwich (1645). Bovendien kochten Wilhelm en Catharina in 1638, een jaar na zijn benoeming, de havezate Elsen, wat de toevoeging ’tot Elsen’ aan zijn naam verklaarde.

Zijn band met de Achterhoek werd bezegeld in 1637. Na het overlijden van zijn oudere broer, Arent van Haersolte, kreeg Wilhelm de eervolle en verantwoordelijke functie van drost en richter van de heerlijkheid Bredevoort. Dit betekende dat hij zowel het militaire bevel voerde over de vestingstad als het civiele en juridische bestuur over het omliggende gebied, waartoe destijds ook Aalten, Winterswijk en Dinxperlo behoorden. Voor zijn nieuwe functie betrok Van Haersolte met zijn gezin het imposante kasteel van Bredevoort.

Het noodlot op een zomerdag

Negen jaar lang bestuurde Van Haersolte de regio met vaste hand. Het einde van zijn ambtstermijn — en zijn leven — kwam echter volstrekt onverwacht op 12 juli 1646. Die dag trok een zwaar onweer over de Achterhoek. Een felle blikseminslag raakte de kruittoren van het kasteel, waar op dat moment enorme hoeveelheden buskruit lagen opgeslagen voor de verdediging van de grensregio.

De daaropvolgende explosie was catastrofaal. Het kasteel werd in één klap vrijwel volledig van de kaart geveegd en de omliggende stad liep gigantische schade op. Bij deze Kruittorenramp kwamen in totaal 49 mensen om het leven. Onder de slachtoffers bevonden zich Wilhelm van Haersolte zelf, zijn echtgenote Catharina en bijna al hun kinderen die op dat moment in het kasteel aanwezig waren.

Na dit tragische overlijden werd Wilhelm opgevolgd als drost van de heerlijkheid Bredevoort door Georg Nicolaas van der Lawick.

De erfenis van de familie

De ramp betekende bijna het einde van deze tak van de familie Van Haersolte. Slechts één zoon, de toen zesjarige Anthonie, overleefde het drama omdat hij die dag toevallig elders verbleef. Dankzij hem stierf de familielijn niet uit; alle hedendaagse adellijke telgen met de naam Van Haersolte stammen rechtstreeks van deze jonge overlevende af.

Hoewel het kasteel nooit meer in zijn oude glorie werd herbouwd, zijn de sporen van Wilhelm van Haersolte nog altijd tastbaar in de regio. In de Sint-Joriskerk van Bredevoort bevindt zich een brandklok die hij in 1644 aan de gemeenschap schonk. Daarnaast zijn tijdens restauratiewerkzaamheden in de kerk de historische grafzerken van de drost en zijn gezinsleden teruggevonden en in ere hersteld, waardoor de herinnering aan deze noodlottige geschiedenis levend blijft voor de bewoners van de voormalige heerlijkheid Bredevoort.