Zondagsschool Haart

Kadastraal:	R-543
Functie:	Zondagsschool
Status:	Bestaand
Bouwjaar:	1924
Monument:	Gemeentelijk monument

Overzicht

Het uit één klaslokaal bestaande minischooltje in het buitengebied tussen Aalten en de Duitse grens werd in 1924 gebouwd op initiatief van de kerkenraad van de Gereformeerde Kerk. Het is tegenwoordig in eigendom van de stichting Geldersch Landschap & Kasteelen en te huur als vakantiewoning.

Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’

Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze gebieden waren soms maar een enkel karrenspoor en veranderden vooral in de winter in bijna onbegaanbare zandwegen.

Het schooltje op de Haart maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omgeving nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden af te leggen.

Van al deze schooltjes zijn er slechts drie bewaard gebleven. Het gebouwtje aan de Kriegerdijk is er daar één van en heeft mede hierom de status van gemeentelijk monument gekregen.

Geschiedenis van de grond en de bouw

Het kavel van 160 m² maakte tot de opheffing in 1859 deel uit van de gemeenschappelijke markegronden (Mark van Aalten), bestaande uit heide en bos op woeste grond. Na de opheffing kwam het perceel achtereenvolgens in handen van gegoede burgers, zoals rijksontvanger Du Pré en koopman Stöcker. In 1918 kocht landbouwer G.J. Hoftijzer het terrein.

Voordat het schooltje werd gebouwd, werden de bijbellessen voor de kinderen van de Haart gehouden op de naastgelegen boerderij van Hoftijzer. Uiteindelijk kocht een vereniging van ouders met schoolgaande kinderen het stukje grond en bouwde het schooltje uit eigen bijdragen.

Een uniek gebouwtje

In tegenstelling tot veel andere zondagsschooltjes, die uit twee lokalen bestonden met een centrale ingang in de langgevel, is dit gebouwtje uniek. Het heeft slechts één lokaal (7 x 4,80 m) met aan de zijkant een lage, platte aanbouw (6,80 x 1,45 m) waarin de overdekte ingang, een toilet, kapstokken en een bezemkast lagen.

Opvallend is dat het lokaal is gemetseld in kruisverband, terwijl de smalle aanbouw in halfsteensverband met een ander type baksteen is opgetrokken. Dit wijst op twee snelle bouwfases achter elkaar of een geld- en materiaaltekort tijdens de bouw.

Aan de achterzijde van de aanbouw zat oorspronkelijk een buitendeur voor het toilet; deze is later dichtgemetseld.

Lessen, verenigingen en de oorlogsjaren

In de zondagsschool werd door een aantal ouders bij toerbeurt uit de Bijbel verteld en werden christelijke liederen geleerd en gezongen. Het aantal kinderen varieerde van 12 tot 30. Ds. D. Breukelaar uit Aalten en ds. J. van Dijk uit Doetinchem hebben op dit werk veel invloed gehad.

Rond 1925-1930 werd mede door de emancipatiebeweging een meisjes- en een vrouwenvereniging opgericht. De meisjes kwamen hier wekelijks bij elkaar, de vrouwen één keer per maand. Naast bijbelstudie bespraken zij ook maatschappelijke onderwerpen, zoals de positie van de vrouw in de kerk en de politiek.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de zondagse bijeenkomsten tijdelijk onderbroken omdat er een geëvacueerd gezin in het gebouwtje werd ondergebracht. De zondagsschool week in die periode uit naar een nabijgelegen kippenhok.

Vanaf 1945 tot 1997 kwamen hier de jongens- en meisjesclubs bij elkaar om over de Bijbel en jongerenthema’s te praten. Zowel de zondagsschool als de clubs ressorteerden onder een Oudervereniging die het gebouw onderhield. Door maatschappelijke veranderingen zijn al deze verenigingen uiteindelijk opgehouden te bestaan.

Behoud en bewaarde interieurelementen

In 2005 schonk de Oudervereniging Haart-Heurne het zondagsschooltje aan de stichting Geldersch Landschap & Kasteelen. Om het gebouwtje te behouden is gekozen voor een herbestemming als vakantiewoning, waarvoor het sinds 2009 wordt verhuurd.

In de vakantiewoning zijn nog diverse originele attributen en interieurelementen bewaard gebleven:

De houten, nu witgelakte katheder/lezenaar;
Het metalen collectebusje voor de zending;
Het originele schoolbord;
Twee bolvormige plafonnières en de kapstok;
Het originele binnenraampje, dat bij de herindeling is hergebruikt in de tussenwand van de slaapkamer.

Adresgeschiedenis

Adresboek 1934

Haart 113

Zondagsschoollokaaltje

Adresboek 1967

Haart 113 > Kriegerdijk 13