Functie: Woonhuis

  • Boerenleenbank / Apotheek

    Boerenleenbank / Apotheek

    Kerkstraat 15, Aalten

    Kerkstraat 15 in Aalten is een statig pand uit circa 1860, gebouwd in opdracht van textielfabrikant Eduard Driessen (1824–1895). Vanaf 1924 bood het pand onderdak aan de Boerenleenbank en later werd het een apotheek. Tegenwoordig is het pand weer in gebruik als woonhuis. Voor 1860 stond op deze plek een rooms-katholieke pastorie met schuurkerk.

    Tot de protestantse Reformatie, omstreeks 1597, kerkten de Aaltense rooms-katholieken in de Oude Helenakerk op de Markt. Na de reformatie weken ze uit naar de Kruiskapel in Hemden, net over grens met Münster. Pas in 1790 mochten katholieken in Aalten hun godsdienst weer openlijk uitoefenen. Bernard Meierman stelde daartoe een deel van zijn huis beschikbaar: het later afgebrande Reigershuis aan de Kerkstraat.

    De pastoor van de Kruiskapel in Hemden, genaamd Korten, kwam op zon- en feestdagen naar Aalten om hier de mis op te dragen en de sacramenten toe te dienen aan de katholieken van Aalten en Bredevoort.

    RK pastorie en schuurkerk (1800–1859)

    Na enkele jaren kocht kerkmeester Lambertus Wamelink een huis met schuur op de plaats waar nu Kerkstraat 15 is. Het huis werd ingericht als pastorie, terwijl de schuur tot kerk werd verbouwd. De inwijding vond plaats op 5 juli 1800.

    Pastoor Korten bleef tot 1804 in Aalten actief. Daarna volgde pater Smits uit het klooster in Bocholt. In juli 1812 werd hij teruggeroepen en namen andere geestelijken uit Bocholt tijdelijk de bediening waar. Op 12 oktober van dat jaar trad G.H.J. Wansing aan als pastoor. Hij diende ruim 38 jaar in Aalten. Op 20 mei 1851 werd P. van Roggen als waarnemer aangesteld en op 22 juni formeel benoemd tot pastoor.

    Na vijf decennia bleek de kerk te klein voor de groeiende parochie. Tijdens de Sint-Nicolaasmarkt, die met een kerkdienst begon, was de toeloop soms zo groot dat mensen de dienst buiten in de bittere kou bijwoonden. Men zocht en vond een terrein voor een nieuwe kerk aan het begin van de Dijkstraat. Op 4 mei 1859 werd de nieuwe Waterstaatskerk in gebruik genomen.

    Sloop en nieuwbouw herenhuis

    De oude kerk met woning werd verkocht aan fabrikant Eduard Driessen. Hij liet het oude huis afbreken en een nieuw statig herenhuis bouwen. De schuurkerk bleef bewaard en is tegenwoordig nog steeds zichtbaar vanaf ’t Lage Blik.

    Tijdens de bouwwerkzaamheden kwam een bijzondere vondst aan het licht: dertien unieke kruiswegstaties uit de 16e eeuw. Ze waren op hun kop gelegd en gebruikt als keukenvloer. In 1870 schonk Driessen deze reliëfs aan het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht, tegenwoordig bekend als het Museum Catharijne Convent, waar ze nog steeds te bezichtigen zijn.

    Vanaf 1924 bood het pand onderdak aan de Boerenleenbank en later werd het een apotheek. Tegenwoordig is het pand weer in gebruik als woonhuis.


    Eigenaren

    Overzicht is niet volledig.

    JaarPerceelEigenaarOmschrijving
    1832I-1188
    I-1189
    R.C. Pastorij van Aalten
    R.C. Kerk van Aalten
    240 m² huis & erf
    230 m² kerk & erf
    1860I-1188
    I-1189
    Gerhard Ferdinand Johan Driessen,
    fabrikant
    240 m² huis & erf (amotie* 1861)
    230 m² kerk & erf
    1966I-9261de “Coöperatieve Boerenleenbank”
    te Aalten
    3.005 m² bank, erf
    * ‘amotie’ = sloop

    Bewoners

    1813

    Aalten 16

    “Kerk, huis en tuin” (“De romsche Kerk”)

    Gerhard Hendrik Joseph Wansink (Vreden/D, 17-03-1772), R.C. Pastoor

    1 man
    1 moeder

    Bevolkingsregister 1823-1838

    Aalten 16

    Gerhard Henrich Joseph Wansing (Vreden/D, 17-03-1772), R.Cath. Pastor

    Bevolkingsregister 1838-1850

    Aalten 18

    Gerhard Henrich Joseph Wansing (Vreden/D, 17-03-1772), R.C. Pastor

    Bevolkingsregister 1850-1860

    Aalten 18

    Gerhard Hendrik Joseph Wansing (Vreden/D, 17-03-1772), R.Cath. Pastor

    Volgende bewoner:

    Paulus van Roggen (Bemmel, 1814), pastor

    Volgende bewoners:

    Bernard Eduard Johan Driessen (Bocholt, 15-09-1824), fabrikant
    trouwt (1) op 23-02-1853 in Aalten met
    Anna Carolina Schmier (Leiden, 31-07-1825)

    Bevolkingsregister 1860-1870

    Aalten 18

    Bernard Eduard Johan Driessen (Bocholt, 15-09-1824), fabrikant
    Anna Carolina Schmier (Leiden, 31-07-1825)

    Bevolkingsregister 1870-1880

    Aalten 19

    Bernard Eduard Johan Driessen (Bocholt, 15-09-1824), fabrikant
    Anna Carolina Schmier (Leiden, 31-07-1825)

    Bevolkingsregister 1880-1890

    Aalten 21

    Bernard Eduard Johan Driessen (Bocholt, 15-09-1824), fabriekant
    Anna Carolina Schmier (Leiden, 31-07-1825)

    Bernard trouwt (2) met
    Anna Amalia Gertrudis Rump (Bocholt, 14-04-1837)

    Bevolkingsregister 1890-1900

    Aalten 22

    Bernard Eduard Johan Driessen (Bocholt, 15-09-1824), wethouder
    Anna Amalia Gertrudis Rump (Bocholt, 14-04-1837)

    Bevolkingsregister 1900-1910

    Aalten 25 > C586

    Anna Amalia Gertrudis Rump (Bocholt, 14-04-1837)

    Bevolkingsregister 1910-1920

    Aalten C586 > D693

    Anna Amalia Gertrudis Rump (Bocholt, 14-04-1837)

    Volgende bewoners:

    Bevolkingsregister 1920-1930

    Aalten D693

    Herman Lambertus Obbink (Lintelo, 09-02-1894)

    Adresboek 1934

    Aalten D693 > Kerkstraat 15a

    H.L. Obbink

    Kerkstraat 15

    Kantoor Bank

    Adresboek 1967

    Geen bewoners vermeld.

    Kenmerken


    Kadastraal nr.I-13265
    FunctieWoonhuis,
    Bank,
    Apotheek
    Bouwjaarca. 1860
    MonumentGemeentelijk
    monument
    RK schuurkerk, Kerkstraat 15a, Aalten
    De voormalige schuurkerk vanaf het Lage Blik (foto: Google Streetview)
  • Ambthuis

    Ambthuis

    Overzicht

    Het oorspronkelijke Ambthuis dateerde blijkens muurankers uit 1699. Het was vervolgens een eeuw lang het machtscentrum van de Heerlijkheid Bredevoort. Het Ambthuis werd ook wel Mauritshuis genoemd. Blijkbaar had Prins Maurits onder de inwoners een onvergetelijke indruk achtergelaten.

    Hoofdgerecht

    Na de kruittorenramp van 1646 was stad en heerlijkheid Bredevoort zonder ambtshuis (combinatie van een rechtbank en stadhuis) geraakt. Het zou toch nog ruim vijftig jaar duren voordat er weer een nieuw ambthuis werd gebouwd. Waarschijnlijk was het gebouw verbonden met de Misterpoort, de stadspoort tegenover het huis. Het gebouw was tevens het hoofdgerecht van de heerlijkheid. In Aalten en Winterswijk waren ook rechtbanken, maar de zware vergrijpen werden altijd in Bredevoort behandeld. De drost fungeerde als rechter.

    In de kelders bevonden zich een aantal cachots, cellen, en een gruwelkamer met de nodige werktuigen. De terdoodveroordeelden hadden een cel zonder daglicht en frisse lucht. Wilde je niet bekennen, dan was dreigen met de martelkamer vaak voldoende om schuld te bekennen. Het vonnis werd traditioneel uitgesproken op ’t Zand. Bij een doodstraf werd de veroordeelde meteen naar de Galgenbulte op de Hollenberg gebracht voor uitvoering van het vonnis. Meestal betekende dit ophanging aan de galg die daar al eeuwenlang op slachtoffers stond te wachten. Het schijnt dat je de galg vanaf de Aalterpoort kon zien staan. Voor de plaatselijke bevolking was zo’n executie sensationeel. Heel Bredevoort en Aalten liep dan ook uit om dit mee te maken.

    Andere functies

    Na de Franse tijd verloor het gebouw haar functie en was het onder andere in gebruik als winkelpand van de katholieke coöperatie. In 1920 werd deze opgericht door de arbeidersvereniging. Vroeger gingen de katholieken naar deze winkel en wie een andere geloofsovertuiging had, ging naar de andere coöperatie iets verderop in de Landstraat.

    Het Ambthuis werd omstreeks 1963 gesloopt. De kelders van het Ambthuis bevonden zich nog onder de winkel, met daarin twee gevangeniscellen. In 1964 werd de eerste steen gelegd voor de bouw van meubelzaak Betting op deze locatie. In 2009 werd dit pand weer gesloopt, na de verhuizing van Betting naar een nieuw winkelpand aan de Prins Mauritsstraat.

    Nieuwbouw

    Nu staat er op de plek van het oude Ambthuis een zorgappartementencomplex met twintig appartementen en een restaurant. De nieuwbouw kreeg wederom de naam ‘Ambthuis’. Uiterlijk vertoont het nieuwe pand veel overeenkomsten met zijn illustere voorganger. Aan het gebouw werd een replica van de historische zonnewijzer bevestigd en voor het gebouw een replica van de muziekkoepel. In de voorgevel werd een originele gevelsteen van het oude Ambtshuis ingemetseld met daarop de tekst “Die kan lide haet en nijt, die overwint in korten tijd.”

    Bewoners

    Bevolkingsregister 1823-1838

    Bredevoort 16

    Johannes Bernadus Top (Weseke/D, 28-07-1749)
    Hermina Legeschaar (Kruiskapel/D, 28-11-1789)

    Bevolkingsregister 1838-1850

    Bredevoort 8

    Johannes Bernadus Top (Weseke/D, 28-07-1749)
    Hermina Legeschaar (Kruiskapel/D, 28-11-1789)

    Bevolkingsregister 1850-1870

    Hier zit nog een hiaat in onze informatie…

    Bevolkingsregister 1870-1880

    Bredevoort 10

    Jean Leander van Eijck (Sint-Niklaas/B, 25-11-1808 – Bredevoort, 25-02-1888)

    Bevolkingsregister 1880-1890

    Bredevoort 17

    Jean Leander van Eijck (Sint-Niklaas/B, 25-11-1808 – Bredevoort, 25-02-1888)

    Volgende (hoofd)bewoner, dochter:

    Johanna Christina Theodora van Eijck (Bredevoort, 18-06-1848)

    Bevolkingsregister 1890-1900

    Bredevoort 11

    Johanna Christina Theodora van Eijck (Bredevoort, 18-06-1848)

    Bevolkingsregister 1900-1910

    Bredevoort 9 > 9

    Johanna Christina Theodora van Eijck (Bredevoort, 18-06-1848)

    Bevolkingsregister 1910-1920

    Bredevoort 9

    Johanna Christina Theodora van Eijck (Bredevoort, 18-06-1848)

    Volgende bewoners (1918-1922):

    Bredevoort 9 > 225

    Carl Rotthoff (Castrop/D, 24-12-1872), ingenieur
    Antonia Johanna Josepha Maria Sevink (Bredevoort, 05-07-1879)

    Adresboek 1934

    Bredevoort 225 > Landstraat 17

    Coöp. Winkel “Eigen Hulp”

    Adresboek 1967

    Landstraat 17

    W.H. Betting
    Mej. J.W. Betting

    Eigenaren

    Overzicht is niet volledig.

    JaarPerceelEigenaarOmschrijving
    1832B-104Jan Barend Top, bleeker390 m² huis & erf

    Afbeeldingen

  • Sint Bernardus

    Sint Bernardus

    Overzicht

    Huize Sint Bernardus is een karakteristiek pand aan ’t Zand, het centrale plein van Bredevoort. Het gebouw kent een rijke geschiedenis, waarin het dienstdeed als woonhuis, sanatorium en rusthuis. Het pand is een gemeentelijk monument.

    Het pand werd oorspronkelijk gebouwd in opdracht van Jan Satink, luitenant-kolonel in het Staatse leger, Regiment Nationalen. Het verrees op de plek waar ooit de voorburcht van het kasteel Bredevoort heeft gestaan. In 1800 kwam het huis door vererving in bezit van de familie Roelvink. Arnoldus Florentinus Roelvink, telg uit deze familie, was vanaf 1813 burgemeester van Bredevoort.

    In 1897 werd het pand gekocht door pastoor Bernardus Mulders. De pastoor was een bemiddeld man en verwierf het voormalige rentmeestershuis uit eigen middelen. Zijn doel was, zo schreef hij: “zijn arme kinderen” katholiek onderwijs aanbieden. Omdat katholieke scholen in die tijd geld kostten, bedacht hij een slimme oplossing: hij haalde nonnen naar Bredevoort die in het rentmeestershuis een klooster en een sanatorium vestigden. Zusters waren goedkoop, want zij ontvingen geen loon; zij hadden immers hun leven aan God gewijd.

    Onder beheer van de Zusters Franciscanessen van Thuine werd het ‘R.K. Sanatorium St. Bernardus Gesticht’ opgericht. Het klooster-sanatorium noemde hij naar zijn eigen patroonsheilige, Sint Bernardus van Clairvaux. Met de winst van het sanatorium begon de pastoor een lagere school: de Sint Joannesschool.

    Het sanatorium was bedoeld voor welgestelde patiënten want de verpleegkosten waren hoog: variërend van f 1,50 tot f 2,20 per dag. Voor medische kosten en apotheek werd 10 gulden per maand in rekening gebracht. Patiënten uit de zogenoemde tweede klasse betaalden f 7,50.

    Vanaf 1907 kwamen mensen uit het hele land naar Bredevoort om in het sanatorium te herstellen. Zij verbleven er vaak maandenlang. Overdag lagen zij in bed in een lighal, ook in de winter; helemaal ingepakt. In de tuin van Sint Bernardus, nu het Vestingpark, stonden minstens tien van deze lighallen met hun open zijde naar de zon gericht. Twee daarvan zijn bewaard gebleven en hebben de status van rijksmonument.

    Het sanatorium bleef in gebruik tot 1933. Daarna werd het pand herbestemd tot bejaardentehuis. In 1938 werden de zusters van Thuine opgevolgd door de zusters van St. Jozef uit Amersfoort. De laatste zusters vertrokken in 1985 uit Bredevoort.

    In 1988 volgde een grootschalige renovatie en uitbreiding van het gebouw door Stichting Verzorgingstehuis St. Bernardus. Het bejaardentehuis verhuisde uiteindelijk in 2008 naar het nieuwgebouwde Ambthuis.

    Sinds 2020 heeft het pand een nieuwe bestemming: het is in gebruik als boutique hotel & brasserie de Heerlyckheid.

    Bewoners

    Bevolkingsregister 1823-1850

    Bredevoort 45

    Arnoldus Florentinus Roelvink (Borculo, 23-12-1789), burgemeester
    Elzabé Maria Theodora ten Cate (Neede, 21 juli 1798)

    Bredevoort 46

    Theodora Sophia Roelvink (Bredevoort, 09-11-1760)

    Bevolkingsregister 1838-1850

    Bredevoort 77

    Arnoldus Florentinus Roelvink (Borculo, 23-12-1789), burgemeester
    Elzabé Maria Theodora ten Cate (Neede, 21 juli 1798)

    Bredevoort 78

    Theodora Sophia Roelvink (Bredevoort, 09-11-1760)

    Bevolkingsregister 1850-1860

    Bredevoort 77

    Arnoldus Florentinus Roelvink (Borculo, 23-12-1789), burgemeester
    Elzabe Maria Theodora ten Cate (Neede, 21 juli 1798)

    Bredevoort 78

    Theodora Sophia Roelvink (Bredevoort, 09-11-1760)

    Bevolkingsregister 1860-1870

    Bredevoort 77

    Elzabe Maria Theodora ten Cate (Neede, 21 juli 1798)

    Bredevoort 78

    ?

    Bevolkingsregister 1870-1880

    Bredevoort 84

    Elzabe Maria Theodora ten Cate (Neede, 21 juli 1798)

    Bredevoort 85

    Leonard Roelvink (Bredevoort, 30-04-1833), burgemeester
    Christina Paschen (Winterswijk, 27-03-1848)

    Bevolkingsregister 1880-1890

    Bredevoort 101

    Elzabe Maria Theodora ten Cate (Neede, 21 juli 1798)

    Bredevoort 102

    Leonard Roelvink (Bredevoort, 30-04-1833), burgemeester
    Christina Paschen (Winterswijk, 27-03-1848)

    Bevolkingsregister 1890-1900

    Bredevoort 85a

    Heinrich Nuijken (Gahlen/D, 11-09-1833)
    Anna Velthacke (Vreden/D, 16-05-1834)

    Bredevoort 85

    Christina Paschen (Winterswijk, 27-03-1848)

    Volgende bewoners:

    Hermann Schepers (Weseke/D, 17-08-1828), schoenmaker
    Elisabeth Dieckmann (Alpen/D, 24-12-1840)

    Bevolkingsregister 1900-1910

    Bredevoort 83a

    Heinrich Nuijken (Gahlen/D, 11-09-1833)
    Anna Velthacke (Vreden/D, 16-05-1834)

    Volgende bewoners:

    Catharina Niemeijer (Salzbergen/D, 28-11-1856)

    Nu volgt een lange lijst van ziekenzusters en onderwijzeressen.

    Vervolg bewonerslijst:

    Bredevoort 83a > 084

    Nog meer (o.a.) pleegzusters, onderwijzeressen, liefdezusters, maar ook verpleegden.

    Bredevoort 83 > 85

    Hermann Schepers (Weseke/D, 17-08-1828), schoenmaker
    Elisabeth Dieckmann (Alpen/D, 24-12-1840)

    Bevolkingsregister 1910-1920

    Bredevoort 84 > 60

    ?

    Bredevoort 85 > 61

    Hermann Schepers (Weseke/D, 17-08-1828), schoenmaker
    Elisabeth Dieckmann (Alpen/D, 24-12-1840)

    Adresboek 1934

    Bredevoort 60 > ’t Zand 15

    St. Bernardus gesticht

    Adresboek 1967

    ’t Zand 23

    St. Bernardus Gesticht

    Eigenaren

    Overzicht is niet volledig.

    JaarPerceelEigenaarOmschrijving
    1832B-209
    B-208
    Arnoldus Florentinus Roelvink,
    burgemeester van Aalten en
    Bredevoort te Bredevoort
    550 m² huis & erf
    220 m² huis & erf
    1877B-397
    B-380
    Bernard Andries Roelvink,
    griffier bij het kantongerigt
    235 m² huis & erf
    552 m² huis & erf
    1887B-588
    B-589
    Leonard Roelvink, burgemeester240 m² huis & erf
    280 m² koetshuis, keuken, stalling & erf
    1898B-588
    B-589
    Hermann Schepers, schoenmaker240 m² huis & erf
    280 m² koetshuis, keuken, stalling & erf
    1901B-734R.C. kerk van Bredevoort21.023 m² huis, schuren, erf & tuin
    1909B-792R.C. kerk van Bredevoort13.373 m² huis, ziekenhuis,
    schuur & tuin
    1952B-979R.C. kerk van Bredevoort13.538 m² huis, stal,
    ziekenhuis & tuin
    1988B-1265St. Verzorgingshuis Sint Bernardus2.760 m² “BWT”

    Afbeeldingen