Wilhelm van Haersolte

Wie zich verdiept in de geschiedenis van de heerlijkheid Bredevoort, stuit onvermijdelijk op de naam Wilhelm van Haersolte tot Elsen. Zijn naam is voor altijd verbonden aan een van de meest ingrijpende rampen die de Achterhoek in de zeventiende eeuw trof. Als bestuurder en militair stond hij aan het roer van de regio in een tijd van politieke spanningen, maar het was een natuurverschijnsel dat zijn leven en dat van zijn gezin abrupt beëindigde.

Wilhelm van Haersolte werd rond het jaar 1596 geboren in Zwolle, als zoon van Harmen van Haersolte en Anna van Hoeclum. Hij stamde uit een prominent Overijssels adellijk geslacht en koos, zoals in die kringen gebruikelijk was, voor een militaire loopbaan. Als kapitein van de infanterie diende hij in het Staatse leger, de krijgsmacht van de jonge Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Op 2 februari 1630 trad hij in het huwelijk met Catharina van Brakel. Het echtpaar kreeg een groot gezin; in de bewaard gebleven gegevens worden onder anderen Anthonie, Gerrit, Assuerus, Arent en Lodwich genoemd. Over het precieze totale aantal kinderen lopen latere genealogische opgaven uiteen. In 1638 kochten Wilhelm en Catharina de havezate Elsen, waaraan de toevoeging ’tot Elsen’ is ontleend.

Zijn band met de Achterhoek werd bezegeld in 1637. Na het overlijden van zijn oudere broer, Arent van Haersolte, kreeg Wilhelm de eervolle en verantwoordelijke functie van drost en richter van de heerlijkheid Bredevoort. Dit betekende dat hij zowel het militaire bevel voerde over de vestingstad als het civiele en juridische bestuur over het omliggende gebied, waartoe destijds ook Aalten, Winterswijk en Dinxperlo behoorden. Voor zijn nieuwe functie betrok Van Haersolte met zijn gezin het imposante kasteel van Bredevoort.

Het noodlot op een zomerdag

Negen jaar lang bestuurde Van Haersolte de regio met vaste hand. Het einde van zijn ambtstermijn — en zijn leven — kwam echter volstrekt onverwacht op 12 juli 1646. Die dag trok een zwaar onweer over de Achterhoek. Een felle blikseminslag raakte de kruittoren van het kasteel, waar op dat moment enorme hoeveelheden buskruit lagen opgeslagen voor de verdediging van de grensregio.

De daaropvolgende explosie was catastrofaal. Het kasteel werd grotendeels verwoest en ook in de stad was de schade zwaar. Bij deze Kruittorenramp kwamen volgens de uitvoerigste historische beschrijvingen veertig mensen om het leven. Onder de slachtoffers waren Wilhelm van Haersolte, zijn echtgenote Catharina en meerdere van hun kinderen.

Na dit tragische overlijden werd Wilhelm opgevolgd als drost van de heerlijkheid Bredevoort door Georg Nicolaas van der Lawick.

De erfenis van de familie

De ramp trof het gezin Van Haersolte uitzonderlijk zwaar. Zoon Anthonie overleefde doordat hij die dag niet in Bredevoort was. Hij zette deze tak van de familie voort.

Hoewel het kasteel nooit meer in zijn oude glorie werd herbouwd, zijn de sporen van Wilhelm van Haersolte nog altijd tastbaar in de regio. In de Sint-Joriskerk van Bredevoort bevindt zich een brandklok die hij in 1644 aan de gemeenschap schonk. Daarnaast zijn tijdens restauratiewerkzaamheden in de kerk de historische grafzerken van de drost en zijn gezinsleden teruggevonden en in ere hersteld, waardoor de herinnering aan deze noodlottige geschiedenis levend blijft voor de bewoners van de voormalige heerlijkheid Bredevoort.