Overzicht
De openbare lagere school in IJzerlo werd in 1870 opgericht. Het huidige schoolgebouw dateert uit 1914 en is aangewezen als Rijksmonument. Na de opheffing van de school kreeg het pand achtereenvolgens verschillende functies, waaronder pakhuis, paardenverblijf en atelier. Tegenwoordig is het gebouw in gebruik als woning.
Lagere school
De openbare school in IJzerlo bestond sinds 1870. In 1914 werd een nieuw schoolgebouw gebouwd met twee ruime lokalen, een gang met aparte toiletten voor jongens en meisjes en een kolenhok.
De reeks schoolhoofden kan inmiddels vrijwel geheel worden gereconstrueerd. David Nuesink (1843–1878) was hoofdonderwijzer en overleed in 1878 in IJzerlo. In 1885 wordt Hendrik Jan Visscher als hoofdonderwijzer in IJzerlo genoemd. Daarna volgde Roelof Hakstege als hoofd van de school. In de jaren 1910 was Dirk Jan van Aken hoofd van de school. Omstreeks 1921 werd hij opgevolgd door Jan Gerhardus Vedders, die in 1923 naar Gelselaar vertrok. Op 23 maart 1923 meldde de Aaltensche Courant dat D.A. Haank te Lochem tot hoofd van de school was benoemd. Het ging om Derk Adolf Haank (1888–1957). Hij bleef tot 31 maart 1930 in IJzerlo en werd per 1 april van dat jaar hoofd van de openbare school in Lintelo.
De concurrentie van het bijzonder onderwijs speelde een belangrijke rol bij de terugloop van het leerlingental. Al in 1904 was in IJzerlo een Christelijke Nationale School gesticht. Een terugblik in Twentsch dagblad Tubantia uit 1953 vermeldt dat het gemeentebestuur in 1934 besloot de openbare school op te heffen. Het voormalige schoolgebouw werd enkele jaren later afgestoten.
Overslagstation
In 1937 verkocht de gemeente het voormalige schoolgebouw aan de Coöperatieve Landbouwvereniging (CLV) te Aalten. Om het pand als overslagstation te kunnen gebruiken, werden twee ramen in de voorgevel aangepast en een laadperron toegevoegd. Dit perron werd later weer verwijderd.
Paardenverblijf
Begin jaren zeventig werd het pand verkocht aan buurman Gerrit Jan Doeleman, die het gebruikte als paardenverblijf. In het ene lokaal waren paardenboxen gemaakt en in het andere lokaal was een zandbak waar de paarden hun rondje liepen. De sporen van de paarden zijn nog te zien aan de ramen van het woonlokaal, waar ze de raamkozijnen hebben aangevreten.
Van atelier tot woning
Midden jaren negentig werd het gebouw verkocht aan een kunstenaar, die er zijn atelier van maakte. In 1999 kochten de huidige bewoners het pand. Hoewel de voormalige school in slechte staat verkeerde, waren de originele lokalen en de gang nog intact. In 2001 werd het gebouw aangewezen als Rijksmonument. Na veel inspanning kreeg het pand in 2005 een woonbestemming.
Een drie jaar durende verbouwing volgde, in samenwerking met architect Rinke ter Haar. De schoollokalen bleven grotendeels intact, inclusief de hoge plafonds en grote ramen. Voor isolatie en comfort werd een extra binnengevel geplaatst en vloerverwarming aangelegd. Tijdens de verbouwing kwamen historische elementen aan het licht, zoals gemetselde muurtjes onder de vloer, die de houten vloerdelen ondersteunden, en de plek waar ooit een centrale kachel stond.
Aan de buitengevel werd het schildje met de tekst “O.L.S. IJzerlo 1914” in ere hersteld. De lange gang met de originele terrazzovloer, de toiletten en de kapstokken herinneren aan de vroegere schoolfunctie. Dat geldt ook voor de oude schoolbel, die tegenwoordig wordt gebruikt om de gezinsleden te laten weten dat het etenstijd is.
Adresgeschiedenis
Adresboek 1934
IJzerlo 6 > 14
Schoolgebouw
Adresboek 1967
IJzerlo 14 > Dinxperlosestraatweg 125
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
| Jaar | Perceel | Eigenaar | Omschrijving |
|---|---|---|---|
| 1916 | F-1769 | de Mark van Aalten | 1.360 m² school & erf |
| 1936 | F-3183 | de Gemeente Aalten | 2.549 m² voormalige school, huis, erf, tuin |
| 1939 | F-3323 | Coöp. Landbouw Vereeniging, Aalten | 1.309 m² pakhuis, erf |
| 1974 | F-3323 | Gerrit Jan Doeleman, leraar | 1.309 m² pakhuis, erf |
| 1985 | S-428 | Gerrit Jan Doeleman, leraar | 1.140 m² stal, erf |