Overzicht
Werd deze zondagsschool gehouden in gebouw Wilhelmina? Nader uit te zoeken.
Functie: Zondagsschool
-
Zondagsschool Heurne
Overzicht
Aan de Brethouwerweg 9 in de Aaltense buurtschap Heurne stond tot 1989 een zondagsschooltje waar wekelijks les werd gegeven aan de jeugd tot 12 jaar, waarna zij doorstromden naar de jeugdclub. Af en toe werd het gebouwtje ook gebruikt voor kleine feestjes en partijen.
Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’
Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze gebieden waren soms maar een enkel karrenspoor en veranderden vooral in de winter in bijna onbegaanbare zandwegen.
Het schooltje in Heurne maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omgeving nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden af te leggen.
Van al deze schooltjes zijn er nu nog slechts drie bewaard gebleven; het gebouwtje in de Heurne is in 1989 vervangen door nieuwbouw.
Geschiedenis: Van noodgebouwtje naar stenen school
Het jeugdwerk in de Heurne kent een lange geschiedenis. Al rond 1880-1885 kwamen de kinderen bijeen in een allereerste houten gebouwtje (waarschijnlijk aan de Lage Heurnseweg). In 1907 werd de eerste zondagsschool op de huidige locatie aan de Brethouwerweg gebouwd.
Dit gebouwtje was met eenvoudige middelen gebouwd en raakte na dertig jaar zo vervallen dat ingrijpen noodzakelijk was. Op woensdag 20 oktober 1937 werd het ‘geheel vernieuwde’ zondagsschoollokaal feestelijk in gebruik genomen. De Graafschapper schreef destijds:
“Hiermede is ook deze buurtschap, wat een goede lokaliteit om te vergaderen betreft, uit haar z.g.n. isolement verlost. Het was meer dan noodig. Het kleine oude gebouw, destijds met zeer primitieve middelen verrezen, verkeerde ondanks de verschillende herstellingen in den loop der jaren in zulk een desolaten toestand, dat nieuwbouw of eventueele algeheele verbouwing meer dan noodzakelijk bleek.”
Het vernieuwde gebouw kreeg twee ruime lokalen die samengevoegd konden worden voor grote vergaderingen. De bouwcommissie onder leiding van H.G. ter Maat, secretaris J.W. Colenbrander en penningmeester H. Navis droeg het gebouw over aan voorzitter J.H. Jentink van de beherende vereniging.
Van zondagsschool naar D’n Heurnsen Tref
Heurne is een buurtschap zonder dorpskern, school of café. Om een echt middelpunt te creëren, bedacht vereniging Heurns Belang eind jaren 80 een plan om het inmiddels verouderde zondagsschooltje te vervangen door een multifunctioneel buurthuis.
Na een succesvolle geldinzameling onder de inwoners en met behulp van vele vrijwilligers werd het oude zondagsschooltje in 1989 gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. Op 6 april 1990 werd het nieuwe gemeenschapshuis feestelijk geopend onder de toepasselijke naam ‘D’n Heurnsen Tref‘.
Adresgeschiedenis
Adresboek 1934
Heurne 57 > 49
Zondagschoollokaal
Adresboek 1967
Heurne 49 > Kappersweg 2
Zondagschoollokaal
Afbeeldingen
Staande v.l.n.r.: J.H. Wassink, Zondagsschoolonderwijzer; A.S. Winkelhorst, leider Knapenver.; D.J. Neerhof, pennm. Ouderver. ; J. Legters, onderw. Knapenver.; H.A. Hengeveld, leider Knapenver.; H. Navis, pennm. Bouwcomm.; H.J. Hoftijzer, leider Knapenver. Zittend v.l.n.r.: J.W. Perebolte, secr. Ouderver.; J.H. Jentink, voorz. Ouderver.; H.G. ter Maat, voorz. Bouwcomm.; J.W. Colenbrander, secr. Bouwcommissie (Graafschapbode, 22 oktober 1937) 
D’n Heurnsen Tref (foto: G. Schreurs, 2025) -
Zondagsschool Lintelo
Overzicht
In de negentiende eeuw had dominee Breukelaar er voor gezorgd dat er zondagsscholen kwamen in Aalten. Voor kinderen in de omliggende buurtschappen werd de zondagsschool bij iemand thuis op een boerderij gehouden, zodat de kinderen niet helemaal naar het dorp hoefden te gaan.
Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’
Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze gebieden waren soms maar een enkel karrenspoor en veranderden vooral in de winter in bijna onbegaanbare zandwegen.
Het schooltje in Lintelo maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omgeving nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden af te leggen. Van al deze schooltjes zijn er slechts drie bewaard gebleven.
Geschiedenis
Lintelo telde vroeger twee zondagscholen. In de kern van Lintelo stond aan de Schooldijk een zondagsschooltje op een terrein van de familie Helmink. Het werd in 1950 afgebroken. Het gebouwtje had in 1934 als adres Lintelo 150. In 1953 werd op dit adres een woonhuis gebouwd en in 1967 werd dit Schooldijk 1.
Daarnaast was er in Lintelo ook nog een zondagsschool aan de Sondernweg. Dat gebouwtje staat er nog en doet tegenwoordig dienst als vakantiehuisje.
Adresgeschiedenis
Adresboek 1934
Lintelo 150
Zondagschoollokaal
Adresboek 1950
Lintelo 150
Zondagsschoollokaal
-
Gebouw Elim
Overzicht
Gebouw Elim is in gebruik als multifunctioneel verenigingsgebouw van de Protestantse Gemeente Aalten. Het huidige gebouw Elim werd in 1959 gebouwd ter vervanging van het Cathechiseerhuis ‘Elim’ op dezelfde plek. Oudere kinderen van de Nederlandse Hervormde Kerk kregen hier godsdienstles. In dit catechiseerhuis hield men rond 1880 ook zondagsschool.
In 1907 waren er plannen voor het vernieuwen van het toenmalige Cathechiseerlokaal. De kosten waren begroot op ruim 2000 gulden. Een flinke verbouwing was hoognodig want, zo lazen we in de Aaltensche Courant:
Welk gebouw in Aalten wordt meer gebruikt voor vergaderingen dan het Cathechiseerhuis. Dikwijls moeten twee of drie vergaderingen gelijktijdig gehouden worden, wat natuurlijk in het tegenwoordige niet kan. En ook is de ruimte veel te klein. We denken aan openbare vergaderingen, anti-kermis-samenkomsten, kerstfeestvieringen enz. Zelfs voor gewone vergaderingen van Jongelings- en knapenvereeniging is het gebouw niet doelmatig. Bovendien is het bestaande gebouw slecht en zal, indien de verbouwing onverhoopt niet mocht doorgaan, spoedig eene goede restauratie noodig zijn.
Wat er van deze plannen terechtkwam hebben we (nog) niet gevonden.
Nieuwbouw
Op 20 oktober 1959 schreef Dagblad Tubantia:
Ds. Stegeman zal maandag het nieuwe Elim openen
Ds. J.D. Stegeman, emeritus predikant van de Ned. Herv. Gemeente van Aalten, zal maandagmiddag het nieuwe kerkcentrum Elim officieel openen. Daarmee zal op feestelijke wijze een periode van twee jaar worden afgesloten, tijdens welke het oude Elim tot op de bodem werd afgebroken om plaats te maken voor een ruim en modern gebouw dat een ontmoetingscentrum wil zijn voor alle Aaltense hervormden.
Gemeente bracht er offers voor
Elim is in Aalten een begrip sinds tientallen jaren. Er werd vergaderd op hoog en laag niveau, zang- en toneelverenigingen repeteerden er, catechisaties werden er gehouden en Elim deed dienst bij trouw- en rouwdiensten. Maar Elim groeide geleidelijk uit zijn jasje en het begon ook tekenen van slijtage en uitwoning te vertonen. Zo rijpten een jaar of drie geleden de plannen voor algehele nieuwbouw; plannen waarvan de uitvoering veel geld zou vergen.
Maar de Aaltense hervormden brachten dat geld eendrachtig bijeen. Een inzameling onder de gemeenteleden verschafte een hechte basis van ruim ƒ 80.000, welk bedrag in vijf jaar tijds geïnd zou kunnen worden. Daarbij kon gevoegd worden een fonds dat oorspronkelijk bedoeld was voor de bouw van een hervormd jeugdcentrum op de Wehme, welk plan evenwel niet is uitgevoerd. Al met al bleek er een bouwkapitaal van ruim een ton beschikbaar.
Toch heeft de praktijk uitgewezen dat ook dat bedrag nog niet voldoende zal blijken. De bouw van het nieuwe Elim zal namelijk naar schatting anderhalve ton eisen en daarbij is de inrichting niet gerekend.
Goede investering
Het is een flinke investering voor een kerkelijke gemeente. Maar het is een goede investering geweest. Want het nieuwe Elim is een prachtig gebouw geworden, misschien niet zozeer wat uiterlijk betreft doordat de mogelijkheden beperkt waren, maar vooral qua interieur. Het werk is onder architectuur van de heren J.B. Blekkink te Aalten en Huistra te Almelo uitgevoerd door het Aaltense aannemersbedrijf Vreeman.
In de hal trekt het oog terstond een gebeeldhouwd kruis met wijnranken, een fraaie schepping van de kunstenaar Baljet uit Beek bij Nijmegen. De grote zaal, die straks ook dienst zal gaan doen voor jeugd- en rouwdiensten, biedt (zonder tafeltjes) plaats aan 254 personen. Er is een bescheiden toneelruimte in gebouwd. Gelijkvloers bevinden zich verder de bibliotheekzaal, de keuken en toiletten. Op de eerste etage liggen nog drie vergaderlokalen, waarvan het grootste bestemd zal zijn voor zgn. brede kerkeraadsvergaderingen, koorrepetities e d. Een der kleinere zalen valt op door de massieve oude balken, die het geheel een antiek aanzien verlenen. Uit de hal leidt een aparte trap naar de garderobe. Boven de trap naar de verdieping valt het oog op een door Piet te Lintum vervaardigde muurschildering, gebaseerd op de Bijbeltekst uit Exodus: „Daarna kwamen zij in Elim, daar waren twaalf waterbronnen en zeventig palmbomen en zij legerden zich daar aan het water.”
Met het oude Elim is tot spijt van vele Aaltenaren een markant plekje verdwenen uit het dorpsbeeld, namelijk de verhoogde doorgang met aan de zijde van de Kerkstraat vooral een alleraardigste trapopgangetje. Nu loopt tussen de kerk en Elim een enkele meters brede weg, zij het ook dat die straks niet voor het openbaar verkeer open zal zijn.
Renovatie
In de periode 2009-2010 is gebouw Elim geheel gerenoveerd en daarbij is een bijzondere muurschildering van Piet te Lintum bewaard gebleven. Het gebouw beschikt over een grote zaal met circa 150 zitplaatsen en een podium. Verder een kleedkamer c.q. vergaderruimte, drie vergaderzalen, twee keukens, een ruime hal en goede sanitaire voorzieningen zowel beneden als boven. Voor de bovenetage is een lift aanwezig. Het gebouw wordt gebruikt voor allerlei kerkelijke activiteiten en wordt daarnaast verhuurd voor activiteiten als vergaderingen, toneelavonden of presentaties.
Adresgeschiedenis
Adresboek 1934
Aalten D582 > Landstraat 20
„Elim”
Adresboek 1967
Landstraat 20
Gebouw „Elim”
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar Perceel Eigenaar Omschrijving 1832 I-1498 de Hervormde Kerk van Aalten 3.060 m² kerk & erf 1862 I-2639 1882 I-3737 1911 I-5447 1914 I-5614 1928 I-6246 1937 I-6932 1959 I-8339 1963 I-8941 1990 I-11437 Afbeeldingen
Fragment kadastrale kaart, 1882 (perceel I-3737) 
Dagblad Tubantia, 15 oktober 1959 
De olde trepkes aan de Landstraat, door Piet te Lintum -
Zondagsschool IJzerlo
Overzicht
In de negentiende eeuw had dominee Breukelaar er voor gezorgd dat er zondagsscholen kwamen in Aalten. Voor kinderen in de omliggende buurtschappen werd de zondagsschool bij iemand thuis op een boerderij gehouden, zodat de kinderen niet helemaal naar het dorp hoefden te gaan. In IJzerlo gebeurde dit op het erf van boerderij Smitshuus / De Timpert.
Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’
Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze afgelegen gebieden waren destijds vaak niet meer dan een karrenspoor en veranderden vooral in de winter in bijna onbegaanbare zandwegen.
Het schooltje in IJzerlo maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omgeving nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden te wandelen. Van al deze schooltjes zijn er nu nog slechts drie bewaard gebleven.
Geschiedenis en behoud
Omstreeks 1922 werd direct naast boerderij Smitshuus / De Timpert een eigen houten zondagsschooltje gebouwd. Het zondagsschooltje van IJzerlo is één van de drie unieke gebouwtjes in de gemeente Aalten die de tand des tijds hebben doorstaan. Het staat anno 2026 nog altijd op het erf aan de Dinxperlosestraatweg 157a en is in gebruik als bijgebouw/schuur.
Als u meer informatie en/of foto’s heeft van het zondagsschoolgebouw in IJzerlo, reageer dan onderaan deze pagina of stuur ons een bericht!
Adresgeschiedenis
Adresboek 1934
IJzerlo 29 > 102
Zondagschoollokaaltje
Adresboek 1950
IJzerlo 102
Zondagschoollokaaltje
Adresboek 1967
Hierin staan nummer 102 noch zondagsschool vermeld.
Afbeeldingen
Projectie uit ‘Boerderij- en Veldnamen in Aalten’ op Google luchtfoto, met huisnummers in 1967 -
Zondagsschool Dale West
Overzicht
Ongeveer op de locatie waar tegenwoordig buurtschapshuis ’t Romienendal is, aan de huidige Aladnaweg, stond vroeger zondagsschool Dale West (Elshoek).
Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’
Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze gebieden waren soms niet meer dan een enkel karrenspoor en veranderden vooral in de winter in bijna onbegaanbare zandwegen.
Het schooltje in Dale West maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omgeving nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden af te leggen.
Van al deze schooltjes zijn er nu nog slechts drie bewaard gebleven; de zondagsschool van Dale West is helaas verdwenen. (In de buurtschap lag aan de Walfortlaan ook nog de zondagsschool Dale Oost).
Geschiedenis: Twee opeenvolgende schooltjes
De zondagschoolvereniging Dale werd opgericht op 2 maart 1928 met als doel de ‘oprichting en instandhouding van een christelijke zondagschool’.
Toch werd er in dit deel van Dale al veel langer lesgegeven. De regio kende hier een van de oudste zondagsschooltjes van de gemeente: vanaf 1876 kwam men 60 jaar lang bijeen in een ouder ‘zondagsschoolhuusken’ aan de Slatdijk, ongeveer 500 meter zuidelijker op het terrein van boerderij ‘Nooitgedacht‘ van Derk Willem Neerhof.
Op 23 oktober 1936 werd het nieuw gebouwde schooltje aan de Aladnaweg feestelijk in gebruik genomen ter vervanging van de locatie aan de Slatdijk.
Van zondagsschool naar ’t Romienendal
In 1986 voldeed het gebouwtje aan de Aladnaweg niet meer aan de eisen van de tijd en werd het te klein voor de zondagsschool en de vele jeugdclubs. Omdat de zondagsschoolvereniging het financieel zwaar had en uitbreiding van het bestaande pand onmogelijk bleek, werd in december 1986 de Vereniging voor een Gebouw voor Algemeen Christelijke Belangen te Dale opgericht.
Zij namen het oude gebouwtje over en kochten het naastgelegen perceel aan. Dankzij rommelmarkten, een oldtimershow, giften van leden, een gemeentelijke lening en de inzet van vele vrijwilligers kon de nieuwbouw gerealiseerd worden. Op 3 april 1991 werd het nieuwe buurtschapshuis ’t Romienendal officieel geopend, waarmee de oude zondagsschool definitief een nieuwe bestemming voor de gemeenschap kreeg.
Adresgeschiedenis
Adresboek 1934
Dale 34 > 17 (oude locatie)
Zondagsschoollokaal
Adresboek 1967
Dale 27/1 > Slatdijk 7 (nieuwe locatie)
Zondagsschoollokaal
Afbeeldingen
Locaties zondagsschool Dale West, tot 1936 (1) en na 1936 (2) 
Fragment kadastrale kaart, 1881, perceel C-3164 is het oude zondagsschooltje 
Zondagsschool Dale West 
De Graafschapper, 20 oktober 1936 -
Zondagsschool Dale Oost
Overzicht
De zondagsschoolvereniging “Walfort” te Dale werd volgens de statuten opgericht in november 1934 (het jaar van de eerste bestuursvergadering), hoewel de vroegst genotuleerde ledenvergadering al dateert van 28 november 1930.
Blijkens een krantenbericht uit 1937 werd er vóór de oprichting van dit gebouwtje zondagsschoolonderwijs gegeven in Havezathe ’t Walfort.
Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’
Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze afgelegen gebieden waren destijds vaak niet meer dan een karrenspoor en veranderden vooral in de winter in vrijwel onbegaanbare zandwegen.
Het schooltje in Dale Oost maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omtrek nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden af te leggen.
Van al deze schooltjes zijn er nu nog slechts drie bewaard gebleven, waar dit gebouwtje aan de Walfortlaan er één van is. (In de buurtschap lag overigens ook nog een zondagsschool Dale West op de hoek Slatdijk/Aladnaweg, maar die is verdwenen).
Sluiting en herbestemming
Wegens teruglopende belangstelling zijn de zondagsschoolactiviteiten in Dale Oost in 2000 stopgezet. Het schoolgebouw werd in 2007 verkocht en is als woning/gebouw behouden gebleven. Het archief van de vereniging is in 2013 overgedragen aan het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers.
Er was ook een zondagsschool Dale West, bij het huidige Romienendal aan de Aladnaweg.
Adresgeschiedenis
Adresboek 1950
Dale 151/1
Zondagsschoollokaal
Adresboek 1967
Dale 151/1 > Walfortlaan 2
Zondagsschoollokaal
Afbeeldingen
De Graafschapper, 02-04-1937 -
Zondagsschool Lintelo Veur
Overzicht
Voormalig zondagsschooltje daterend uit het begin van de 20e eeuw, gerestaureerd en verbouwd tot vakantiehuisje.
In de negentiende eeuw had dominee Breukelaar er voor gezorgd dat er zondagsscholen kwamen in Aalten. Voor kinderen in de omliggende buurtschappen werd de zondagsschool bij iemand thuis op een boerderij gehouden, zodat de kinderen niet helemaal naar het dorp hoefden te gaan.
Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’
Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze gebieden waren soms maar een enkel karrenspoor en veranderden vooral in de winter in bijna onbegaanbare zandwegen.
Het schooltje in Lintelo maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omgeving nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden af te leggen. Van al deze schooltjes zijn er slechts drie bewaard gebleven.
Geschiedenis
In de buurtschap Lintelo waren vroeger twee zondagscholen. In de kern van Lintelo was een zondagsschooltje aan de Schooldijk, maar deze is al rond 1950 gesloopt. De zondagsschool ‘Lintelo Veur’ is in 1924 gebouwd. Het schooltje had oorspronkelijk twee lokalen en is behoorlijk ruimer van opzet dan de meeste zondagsscholen in de gemeente Aalten.
Oprichting
Dat de plannen in Lintelo serieus waren bleek uit de officiële publicatie in de Staatscourant van oprichting van de ‘Zondagschoolvereniging te Vóór Lintelo’. Op een vergadering in mei 1924 besloten de 17 aanwezige leden dat er een ‘lokaal’ gebouwd moest worden, te gebruiken als zondagsschool voor kinderen uit Lintelo.
Om het lokaal te bouwen was er geld en land nodig. Om aan geld te komen hield men een collecte in Lintelo, maar ook in de omliggende buurtschappen. Er werden prijzen opgevraagd bij verschillende aannemers. In eerste instantie dacht men aan een gebouw met één groot lokaal van acht bij vijf meter. Uiteindelijk besloot men dat het gebouw groter moest worden, weliswaar duurder, maar – zo was de redenatie – wel goedkoper per vierkante meter.
Het gebouw zou twee lokalen krijgen en een aparte berging. Men hield een tweede collecte om extra geld op te halen. Ook vond men de benodigde grond. Voor een symbolisch bedrag werd een stukje land overgenomen van de voormalige boerderij Schenk, op de hoek van de Veldweg en Sondernweg.
Vanaf 1925 kwamen de de kinderen iedere zondag naar ‘Lintelo Veur’. Jaarlijks was er met Pasen een groter kinderfeest. Dit ging zo door tot aan de oorlog. In de oorlog confisqueerde de bezetter de zondagsschool als opslag. De zondagsschool werd noodgedwongen weer op een boerderij gehouden. Direct na de oorlog wees men de zondagsschool aan als noodwoning.
Het duurde nog tot eind 1950 voor de vereniging na een rechtszaak het gebouw weer terugkreeg. Het gebouw werd weer opgeknapt en was net voor kerst klaar. Met een feestelijke kerstviering nam men de zondagsschool weer in gebruik. Met dit kerstfeest is een nieuwe traditie geboren dat tot midden jaren 90 doorging. Ieder kind kreeg jaarlijks een boek tijdens het kerstfeest. In een schriftje hield men keurig bij welk kind welk boekje wanneer heeft gekregen.
Gaandeweg liep het aantal kinderen dat de zondagsschool bezocht terug. Ruim zeventig jaar na de oprichting van ‘Zondagschoolvereniging te Vóór Lintelo’ besloot men eind 1995 tot opheffing. Het pand werd verkocht.
Monument
Vijf jaar later, in 2000, werd de zondagsschool op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst, omdat “het een goed voorbeeld is van een traditionele school uit de vroege 20ste eeuw. Met de sterk beeldbepalende ligging is het van bijzonder belang voor de oorspronkelijke karakter van het gebied. Het is van belang voor het zichtbaar houden van de ontwikkeling van het onderwijs in de gemeente Aalten in de twintigste eeuw“.
Het gebouwtje werd hierna regelmatig gebruikt voor feestjes en als oefenruimte voor een bandje. Maar de staat van het pand liep langzamerhand achteruit.
Vakantiewoning
In 2008 zijn de huidige eigenaars begonnen met plannen maken. Na overleg met de gemeente bleek dat een vakantiewoning het best haalbare scenario was. Echter het pand was niet geïsoleerd en er was geen bovenverdieping. Een grondige en duurzame aanpak was nodig. Begin 2012 begon men met de werkzaamheden. Langzamerhand kwamen onverwachte, oude elementen weer tevoorschijn, zoals oude deuren met het karakteristieke groen, de lijsten om de deuren en ramen en het donker eiken plafond.
Tegenwoordig staat het schooltje er weer prachtig bij en kan er overnacht worden.
Afbeeldingen
Afbeelding: De Oude Zondagschool 
Foto: Fagus – Hans Boerrigter -
Zondagsschool Haart
Overzicht
Het uit één klaslokaal bestaande minischooltje in het buitengebied tussen Aalten en de Duitse grens werd in 1924 gebouwd op initiatief van de kerkenraad van de Gereformeerde Kerk. Het is tegenwoordig in eigendom van de stichting Geldersch Landschap & Kasteelen en te huur als vakantiewoning.
Het Aaltense ‘zondagsscholenlandschap’
Dit type één- of tweeklassige zondagsschoolgebouwtjes stond in de Achterhoek in diverse buurtschappen. De wegen naar de dorpen vanuit deze gebieden waren soms maar een enkel karrenspoor en veranderden vooral in de winter in bijna onbegaanbare zandwegen.
Het schooltje op de Haart maakte deel uit van een doordacht netwerk van ten minste elf zondagsschooltjes in de gemeente Aalten, waarvan er negen gelijktijdig bestonden. Ze stonden steeds circa 2,5 km uit elkaar, zodat kinderen uit de omgeving nooit meer dan 1250 meter (maximaal een halfuur lopen) hoefden af te leggen.
Van al deze schooltjes zijn er slechts drie bewaard gebleven. Het gebouwtje aan de Kriegerdijk is er daar één van en heeft mede hierom de status van gemeentelijk monument gekregen.
Geschiedenis van de grond en de bouw
Het kavel van 160 m² maakte tot de opheffing in 1859 deel uit van de gemeenschappelijke markegronden (Mark van Aalten), bestaande uit heide en bos op woeste grond. Na de opheffing kwam het perceel achtereenvolgens in handen van gegoede burgers, zoals rijksontvanger Du Pré en koopman Stöcker. In 1918 kocht landbouwer G.J. Hoftijzer het terrein.
Voordat het schooltje werd gebouwd, werden de bijbellessen voor de kinderen van de Haart gehouden op de naastgelegen boerderij van Hoftijzer. Uiteindelijk kocht een vereniging van ouders met schoolgaande kinderen het stukje grond en bouwde het schooltje uit eigen bijdragen.
Een uniek gebouwtje
In tegenstelling tot veel andere zondagsschooltjes, die uit twee lokalen bestonden met een centrale ingang in de langgevel, is dit gebouwtje uniek. Het heeft slechts één lokaal (7 x 4,80 m) met aan de zijkant een lage, platte aanbouw (6,80 x 1,45 m) waarin de overdekte ingang, een toilet, kapstokken en een bezemkast lagen.
Opvallend is dat het lokaal is gemetseld in kruisverband, terwijl de smalle aanbouw in halfsteensverband met een ander type baksteen is opgetrokken. Dit wijst op twee snelle bouwfases achter elkaar of een geld- en materiaaltekort tijdens de bouw.
Aan de achterzijde van de aanbouw zat oorspronkelijk een buitendeur voor het toilet; deze is later dichtgemetseld.
Lessen, verenigingen en de oorlogsjaren
In de zondagsschool werd door een aantal ouders bij toerbeurt uit de Bijbel verteld en werden christelijke liederen geleerd en gezongen. Het aantal kinderen varieerde van 12 tot 30. Ds. D. Breukelaar uit Aalten en ds. J. van Dijk uit Doetinchem hebben op dit werk veel invloed gehad.
Rond 1925-1930 werd mede door de emancipatiebeweging een meisjes- en een vrouwenvereniging opgericht. De meisjes kwamen hier wekelijks bij elkaar, de vrouwen één keer per maand. Naast bijbelstudie bespraken zij ook maatschappelijke onderwerpen, zoals de positie van de vrouw in de kerk en de politiek.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de zondagse bijeenkomsten tijdelijk onderbroken omdat er een geëvacueerd gezin in het gebouwtje werd ondergebracht. De zondagsschool week in die periode uit naar een nabijgelegen kippenhok.
Vanaf 1945 tot 1997 kwamen hier de jongens- en meisjesclubs bij elkaar om over de Bijbel en jongerenthema’s te praten. Zowel de zondagsschool als de clubs ressorteerden onder een Oudervereniging die het gebouw onderhield. Door maatschappelijke veranderingen zijn al deze verenigingen uiteindelijk opgehouden te bestaan.
Behoud en bewaarde interieurelementen
In 2005 schonk de Oudervereniging Haart-Heurne het zondagsschooltje aan de stichting Geldersch Landschap & Kasteelen. Om het gebouwtje te behouden is gekozen voor een herbestemming als vakantiewoning, waarvoor het sinds 2009 wordt verhuurd.
In de vakantiewoning zijn nog diverse originele attributen en interieurelementen bewaard gebleven:
- De houten, nu witgelakte katheder/lezenaar;
- Het metalen collectebusje voor de zending;
- Het originele schoolbord;
- Twee bolvormige plafonnières en de kapstok;
- Het originele binnenraampje, dat bij de herindeling is hergebruikt in de tussenwand van de slaapkamer.
Adresgeschiedenis
Adresboek 1934
Haart 113
Zondagsschoollokaaltje
Adresboek 1967
Haart 113 > Kriegerdijk 13
Zondagsschoollokaaltje
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar Perceel Eigenaar Omschrijving 1924 D-3843 Gerrit Jan Hoftijzer e.c., landbouwer
op Groot Veenhuis50.940 m² dennenbosch,
heide & bouwland1925 D-3972 Zondagschoolvereeniging te Haart
p/a D.J. Heersink, Kriegerdijk 17300 m² zondagsschool, erf 1985 D-4631 Zondagschool-vereniging te Haart
p/a G.T. Sellink, Driehonderdmeterweg 6290 m² zondagsschool, erf