Aan de Hogestraat 33 zat vroeger de sigarenzaak van Herman Duenk. Hij gaf zijn winkel de prachtige naam ‘Insulinde‘, tevens een koosnaam voor Nederlands-Indië, afkomstig uit het boek ‘Max Havelaar’ van Multatuli.
Gelet op de vermelding van de woonplaats van de bewoners, de echtparen Fredrik ter Beest en Hendrina Wolters en Jan Deunk en Elsken Prins, in het 2e rot van IJzerlo in de Liberale Gifte van 1748, lag Stokhorst in het gebied dat ‘de Stokkert’ werd genoemd, in de buurt van Devenhuus, Roelofshuus en Kuijerman.
Werd deze boerderij later wellicht ‘Kobushuus’ genoemd?
Archieven
Liberale Gifte 1748
Volontaire Protocollen
In 1750 verkochten Gerrit Jan Rothuis / Rots en Hendrica Haank ‘twee molders gesaeij boulant in den Stokhorst en het daer op getimmerte’ in IJzerlo voor 430 gulden aan Gerardus Lambertus Frenck, regerend burgemeester van Bocholt. Gerrit Jan en Hendrica hadden het in 1742 gekocht van Jan Asmus.
Volgens Funda is het bouwjaar van deze woning 1935. Vermoedelijk gaat het echter om een grondige verbouwing van het huis dat rond 1894 op dit perceel werd gebouwd. De naam op de gevel van de aanbouw van dit karakteristieke boerderijtje verwijst ongetwijfeld naar Hendrik Ansink, die hier aan het begin van de vorige eeuw woonde en voerman van beroep was.
Deze prachtige villa, gebouwd op een heuveltje, kent een rijke geschiedenis en is aangemerkt als gemeentelijk monument. In eerste instantie deed het dienst als kantongerecht met woning en daarna als kostschool van de dames Hagen. Vervolgens woonde er de gemeentesecretaris Bernard Hendrik Vaags.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er onderduikers in het huis ondergebracht. De onderduikers waren ‘verstopt’ in een kleine ruimte in een slaapkamer achter de zijkant van een dakkapel, die toegankelijk was via een geheime toegang van de boekenkast.
Later werd het een notariskantoor van Krijgers Janzen. Nadat de notaris vertrok, was het pand lang in gebruik als locatie van de Volle Evangelie Gemeente ‘Heil en Lof’. Hierna werd de woning particulier eigendom. De tuin stond in het voorjaar vol met prachtige krokussen, een bezienswaardigheid.
Markt 5 in Bredevoort is een voormalig borgmanshuis met een hoog wolfsdak. De bakstenen voorgevel heeft een getoogde en geblokte inrijpoort, terwijl de zijgevels vakwerk bevatten. Het pand beschikt over een deuromlijsting met gecanneleerde pilasters, bovenlicht, hoofdgestel en Empireramen met luiken.
Aan de gevel is een bordje bevestigd met de tekst: “Gotschalk van Rhemen, borgman in 1254”.
Deze voormalige onderwijzerswoning is, met erf en tuinhek, van architectuurhistorisch belang als voorbeeld van een woonhuis rond 1900 in de neo-renaissance. Vóór de bouw van de huidige woning stond er een ander huis op een deel van dit perceel, waar laatstelijk de doodgraver Piek woonde.
Op 24 december 1833 hield de gemeente een aanbesteding voor “den opbouw van eene geheel nieuwe school, voor de buurtschap Lintelo“. Van 1834 tot 1878 was Ernst Frederik Avenarius er de schoolmeester. In 1861 had de school 131 leerlingen en Avenarius gaf in zijn eentje les aan al die leerlingen. Zijn jaarsalaris bedroeg toen 400 gulden per jaar.
In 1878 werd de heer D.R. Bouhuijs benoemd tot hoofdonderwijzer, na zijn overlijden opgevolgd door H. Wensink. Van 1904 tot 1911 was G.J. Meinen hoofd van de openbare school. Hij was ook de eerste penningmeester van het in 1906 opgerichte Lintelo’s Belang.
In 1921 werd het gebouw vervangen door een nieuw schoolgebouw. In de jaren 50 van de vorige eeuw telde de school nog maar enkele leerlingen en werd opgeheven. Daarna is het pand verbouwd tot een dubbele woning.
De Christelijke Nationale School in Lintelo werd in 1901 opgericht en heet tegenwoordig Basisschool De Klimop. Door de jaren heen is het gebouw verschillende keren verbouwd. Eerst werd de woning met aansluitend twee lokalen aan de Haltewegzijde verbouwd, later volgden nog twee lokalen aan de Schooldijkzijde.
In 1901 kreeg Lintelo een christelijke school. Het eerste hoofd was W. Hillen, die er van 1901 tot 1930 werkte. Hij genoot vooral grote bekendheid als muziekleraar, maar was ook als eerste secretaris betrokken bij Lintelo’s Belang in 1906, evenals bij de oprichting van muziekcorps Advendo in 1919. Zijn opvolger was R.J. van Lente, die in Lintelo voor de klas stond van 1930 tot 1960. Ook hij was nauw betrokken bij de Lintelose samenleving en vervulde onder meer een belangrijke rol in de totstandkoming van het gebouw Wilhelmina.
Verbouwingen en Brede School
Tot de jaren tachtig bleef de school zoals veel ouderen hem nog kennen. In de jaren tachtig en negentig volgden vrij kort op elkaar twee ingrijpende verbouwingen. In het schooljaar 2002–2003 werden plannen gemaakt om te komen tot een zogeheten Brede School. Dit hield in dat de plaatselijke peuterspeelzaal en kinderopvang geïntegreerd werden in het schoolgebouw. De opening van de verbouwde school vond plaats in maart 2006. Er ontstond een modern schoolgebouw, aangepast aan de eisen van deze tijd.
Kulturhus
In augustus 2007 werd de school opnieuw verbouwd en in juni 2008 werden het gebouw Wilhelmina en de school zowel letterlijk als figuurlijk aan elkaar verbonden en gevormd tot een zogeheten Kulturhus. Op deze manier hoopte de school een grote bijdrage te kunnen leveren aan de leefbaarheid van de buurtschap.
De Openbare Lagere School (OLS) Barlo-Dale is een voormalige school op de hoek van de Barloseweg en Het Villeken. Bovenstaande tekening door Jan Straaijer toont de openbare school Barlo-Dale, waarschijnlijk in de beginperiode.
Voor kinderen uit de buurtschappen was het volgen van onderwijs niet eenvoudig, door de bereikbaarheid van de scholen. De weg van en naar school was lang en – zeker in de winter – slecht begaanbaar, waardoor de kinderen vaak thuisbleven. Daarom stichtte men in de buurtschappen wel kamerschooltjes. In 1667 wordt al melding gemaakt van een kamerschool in Barlo op boerderij Bullens. Een hele tijd later meldt men in de gemeenteraadsnotulen van 31 maart 1860 dat er een openbare school is in Barlo. Deze openbare school was gevestigd aan de Barloseweg 5.
Na de opening van de Christelijk Nationale School in Barlo in 1906 vermeldt een gemeenteverslag in 1907 het aantal leerlingen van beide scholen in Barlo:
“Zo heeft de openbare school 36 jongens en 20 meisjes en de Christelijk Nationale school onder leiding van meester Bos 37 jongens en 41 meisjes.”
Vanwege een sterk teruglopend leerlingenaantal werd de openbare school op 1 april 1922 opgeheven.
Het gebouw werd datzelfde jaar nog verkocht aan de hoogste bieder, Willem Piek, die er een smederij vestigde. In het gebouw waar zoveel jaren aan kinderen de beginselen van rekenen, schrijven en lezen zijn bijgebracht, klinken vanaf die dag niet langer de heldere kinderstemmetjes, maar hoort men de nijvere klop van de smidshamer.
De Christelijk Nationale School Barlo werd geopend op 31 oktober 1906. De school was tot stand gekomen vanwege onvrede met het godsdienstonderwijs op de openbare lagere school. In 1967 verhuisde men naar de nieuwe school, die we tegenwoordig nog steeds vinden aan de Markerinkdijk 18, als CBS Barlo.
Op bovenstaande foto kijk je tegen het handwerklokaal aan en de toiletten. Helemaal links is nog net een stukje zichtbaar van de woning van schoolmeester Weenink die lang schoolhoofd was. Aan de voorzijde van de school waren drie lokalen met zes klassen.
Oprichting
Op 2 februari 1906 hielden de vrienden van het christelijk onderwijs in Barlo de eerste vergadering. Men stelde voor om te komen tot “het stichten eener vereeniging tot stichting en instandhouding van een school met den Bijbel te Barlo”. Op 16 februari 1906 vond een ledenvergadering plaats. Na een flinke discussie gingen de 62 leden akkoord met de plaats waar de school moest komen. Om het project financieel rond te krijgen besloot men om met een lijst rond te gaan. De beste gevers stonden bovenaan.
Op 2 maart verschenen de voorzitter, secretaris en penningmeester in Lichtenvoorde bij de notaris, samen met Sweenen, die bereid was een stuk grond ter grootte van “vier schepelgezaai” te verkopen voor de nieuw te bouwen school. Op maandag 11 juni 1906 vond, na een drukke periode van voorbereiding, de eerstesteenlegging plaats: “Maandag 11 juni was het voor de vrienden van het christelijk onderwijs in Barlo een aangename dag. Dien dag werd de eerste steen gelegd van de nieuwe christelijke school (…) Hoogst voldaan keerden allen huiswaarts“.
Opening
Op woensdag 31 oktober was dan eindelijk de grote dag aangebroken. Men hing voor het eerst de vlag uit, maar helaas hing men hem verkeerd om, als ‘blauw, wit, rood’. De vlag werd snel omgedraaid en de feestelijkheden konden doorgang vinden.
Voor (veel) meer geschiedenis en verhalen over deze school verwijzen we je door naar het boek ‘Buurtschap Barlo Buitengewoon‘.
Sloop oude panden omstreeks 1970, hier is nu de ActionFragment kadastrale kaart, 1895 (perceel I-4639)Fragment kadastrale kaart, 1937Nieuwe Winterswijksche Courant, 3 augustus 1970
Kerkstraat 15 in Aalten is een statig pand uit circa 1860, gebouwd in opdracht van textielfabrikant Eduard Driessen (1824–1895). Vanaf 1924 bood het pand onderdak aan de Boerenleenbank en later werd het een apotheek. Tegenwoordig is het pand weer in gebruik als woonhuis. Voor 1860 stond op deze plek een rooms-katholieke pastorie met schuurkerk.
Tot de protestantse Reformatie, omstreeks 1597, kerkten de Aaltense rooms-katholieken in de Oude Helenakerk op de Markt. Na de reformatie weken ze uit naar de Kruiskapel in Hemden, net over grens met Münster. Pas in 1790 mochten katholieken in Aalten hun godsdienst weer openlijk uitoefenen. Bernard Meierman stelde daartoe een deel van zijn huis beschikbaar: het later afgebrande Reigershuis aan de Kerkstraat.
De pastoor van de Kruiskapel in Hemden, genaamd Korten, kwam op zon- en feestdagen naar Aalten om hier de mis op te dragen en de sacramenten toe te dienen aan de katholieken van Aalten en Bredevoort.
RK pastorie en schuurkerk (1800–1859)
Na enkele jaren kocht kerkmeester Lambertus Wamelink een huis met schuur op de plaats waar nu Kerkstraat 15 is. Het huis werd ingericht als pastorie, terwijl de schuur tot kerk werd verbouwd. De inwijding vond plaats op 5 juli 1800.
Pastoor Korten bleef tot 1804 in Aalten actief. Daarna volgde pater Smits uit het klooster in Bocholt. In juli 1812 werd hij teruggeroepen en namen andere geestelijken uit Bocholt tijdelijk de bediening waar. Op 12 oktober van dat jaar trad G.H.J. Wansing aan als pastoor. Hij diende ruim 38 jaar in Aalten. Op 20 mei 1851 werd P. van Roggen als waarnemer aangesteld en op 22 juni formeel benoemd tot pastoor.
Na vijf decennia bleek de kerk te klein voor de groeiende parochie. Tijdens de Sint-Nicolaasmarkt, die met een kerkdienst begon, was de toeloop soms zo groot dat mensen de dienst buiten in de bittere kou bijwoonden. Men zocht en vond een terrein voor een nieuwe kerk aan het begin van de Dijkstraat. Op 4 mei 1859 werd de nieuwe Waterstaatskerk in gebruik genomen.
Sloop en nieuwbouw herenhuis
De oude kerk met woning werd verkocht aan fabrikant Eduard Driessen. Hij liet het oude huis afbreken en een nieuw statig herenhuis bouwen. De schuurkerk bleef bewaard en is tegenwoordig nog steeds zichtbaar vanaf ’t Lage Blik.
Tijdens de bouwwerkzaamheden kwam een bijzondere vondst aan het licht: dertien unieke kruiswegstaties uit de 16e eeuw. Ze waren op hun kop gelegd en gebruikt als keukenvloer. In 1870 schonk Driessen deze reliëfs aan het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht, tegenwoordig bekend als het Museum Catharijne Convent, waar ze nog steeds te bezichtigen zijn.
Vanaf 1924 bood het pand onderdak aan de Boerenleenbank en later werd het een apotheek. Tegenwoordig is het pand weer in gebruik als woonhuis.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1832
I-1188 I-1189
R.C. Pastorij van Aalten R.C. Kerk van Aalten
240 m² huis & erf 230 m² kerk & erf
1860
I-1188 I-1189
Gerhard Ferdinand Johan Driessen, fabrikant
240 m² huis & erf (amotie* 1861) 230 m² kerk & erf
1966
I-9261
de “Coöperatieve Boerenleenbank” te Aalten
3.005 m² bank, erf
* ‘amotie’ = sloop
Bewoners
1813
Aalten 16
“Kerk, huis en tuin” (“De romsche Kerk”)
Gerhard Hendrik Joseph Wansink (Vreden/D, 17-03-1772), R.C. Pastoor
De voormalige schuurkerk vanaf het Lage Blik (foto: Google Streetview)Fragment kadastrale kaart uit 1861, met de contouren van de oude pastorie en RK kerkFragment kadastrale kaart uit 1862, met het nieuwe huis van Eduard DriessenNederlandsche Staatscourant, 15 juli 1851
Anna Willemina Geertruid Gesiena Wijers, maatschap. werkster
396 m² 3 huizen, erf, schuur, winkel
1981
I-10914
Anna Willemina Geertruid Gesiena Wijers, maatschap. werkster
250 m² winkel, huis, erf
Bewoners
1813
Aalten 14
Willem Rudolph Evers (Aalten, 26-06-1740), rotmeester Johannes Schutte (Aalten, 07-05-1752), gepens.off. Otto Hendrik Rochet (Arnhem, 18-11-1769), notaris
Momenteel voeren we groot onderhoud uit om de website te verbeteren. Daardoor kunnen er tijdelijk foutmeldingen optreden (zoals “Pagina niet gevonden”).