Dit pand dateert in oorsprong uit het laatste kwart van de 19de eeuw. Het werd destijds als bedrijfsgebouw opgericht.
In 1926 is het pand door architecten H.J. te Brake en G.J. te Brake uit Aalten verbouwd tot winkel-woonhuis, in opdracht van de heer R. Wagterveld. De voorgevel bleef tijdens deze verbouwing nagenoeg ongewijzigd.
Het gebouw is beeldbepalend binnen dit gedeelte van de Bredevoortsestraatweg door de grote hoofdvorm en zijn markante topgevel met karakteristieke detaillering in sobere neorenaissance stijl. Bovendien geeft het een goed beeld van de ontwikkeling van de “bewinkeling” van de dorpskern.
Kerkorgelfabriek
Op 27 februari 1917 werd in Aalten de v.o.f. Kerkorgelfabriek N.A. van den Berg opgericht, met als vennoten Nicolaas Alexander van den Berg (Zwijndrecht, 1884) en de Aaltense fabrikanten J.W.J. Driessen en Willem te Gussinklo jr.
Men bouwde en leverde kerkorgels door heel Nederland. Maar ook voor eenvoudiger werkzaamheden, zoals het stemmen en repareren van orgels en piano’s kon men bij Van den Berg terecht.
Fusie
In de Aaltensche Courant van 4 oktober 1921 werd aangekondigd dat Van den Berg uit de vennootschap was getreden en dat de Aaltense Kerkorgelfabriek per 1 oktober van dat jaar was gefuseerd met de firma J.J. Elbertse & Co. te Utrecht. De nieuwe onderneming ging verder onder de naam “Vereenigde Kerkorgelfabrieken“, met Aalten als hoofdvestiging.
Na zijn uittreding adverteerde Van den Berg nog enige tijd als zelfstandig orgelmaker. Zijn huisnummer was toen C441, tegenwoordig is dat Patrimoniumstraat 6 te Aalten. Later vertrok hij naar Rotterdam, waar hij in 1931 op 47-jarige leeftijd overleed.
J.J. Elbertse
Orgelmaker Johannes Josephus Elbertse woonde begin 20-jaren aan de Polstraat, nummer 26 in Aalten. In 1910 was hij te Utrecht getrouwd met een Winterswijkse. Wie weet is de samenwerking als volgt ontstaan: als Elbertse en zijn vrouw vanuit Utrecht naar zijn schoonfamilie in Winterswijk reisde, is het zeer aannemelijk dat de reis door Aalten voerde. De kerkorgelfabriek van Nicolaas van den Berg lag dan aan de route. Uiteraard zou dat zijn interesse hebben gewekt en het ligt voor de hand dat hij naar binnen zou gaan en kennis maakte met Van den Berg, uiteindelijk resulterende in een samenwerking en fusie. Op 1 juli 1922 vertrok het gezin Elbertse naar Utrecht.
Blijkens een krantenbericht is de kerkorgelfabriek begin 1926 uit Aalten verdwenen. Tegenwoordig vinden we op het voormalige adres van de orgelfabriek aan de Bredevoortsestraat Jurist Wevers en Royal Cards – Pokémon Kaarten.
Orgels
Enkele kerkorgels die door de Aaltense orgelfabriek zijn gebouwd:
Wasserij De Slinge was een textielwasserij in ’t Dal, de tegenwoordige Willemstraat. Begin 20e eeuw was hier de pijp- en knopenfabriek van Willem te Gussinklo (‘Piepkes Willem’) gevestigd. Deze fabriek verhuisde in 1924 naar Bredevoort en ging daar verder onder de naam Dutch Button Works (DBW).
Op 4 december 1932 werd de chef-gemeenteveldwachter te Aalten, de heer Wijnants, gewaarschuwd dat er een diefstal had plaatsgevonden uit het kantoor van de wasserij. De buit bestond uit een kistje sigaren en enige halve markstukken. De dader werd opgepakt en veroordeeld.
In 1988 werd Wasserij De Slinge overgenomen door de Lamme Groep. Het complex is inmiddels afgebroken en heeft plaats gemaakt voor woningbouw.
De naam Halfweg wordt vermeld op oude kaarten (zie bijv. Topotijdreis).
Bewoners
Bevolkingsregister 1880-1890
Dale 86b
Hendrikus Prinsen (Dale, 05-08-1844), landbouwer Berendina te Lindert (Dale, 20-11-1834)
Bevolkingsregister 1890-1900
Dale 90
Hendrikus Prinsen (Dale, 05-08-1844), landbouwer Berendina te Lindert (Dale, 20-11-1834)
Bevolkingsregister 1900-1910
Dale 95 > 110
Berendina te Lindert (Dale, 20-11-1834)
Volgende bewoners:
Gerrit Willem Prinsen (Dale, 21-02-1871), kunstdraaier, stoomhoornpijpenfabriek fa. Peters & Gans (pijpen in elkaar zetten) Hendriena Johanna Slats (Miste, 21-12-1874)
Bevolkingsregister 1910-1920
Dale 110 > 122
Gerrit Willem Prinsen (Dale, 21-02-1871), fabr.arb. Hendriena Johanna Slats (Miste, 21-12-1874)
Het perceel dat tegenwoordig het adres Landstraat 8 heeft, was tot omstreeks 1960 onbebouwd en behoorde bij het adres Kerkstraat 12. Toen kocht Delleman, eigenaar van drukkerij en uitgeverij “De Graafschap” het deel van het perceel aan de Landstraat en liet er een woon-winkelpand bouwen. Daarin vestigde hij Kunsthandel “De Graafschap”.
Er heeft ook platenzaak in gezeten, genaamd “Studio 71”. Later was hier jarenlang eetcafé Jan & Janny gevestigd, later “Heuvelland”.
Tegenwoordig is dit het adres van Juwelier-Goudsmid Van Eerden, in het nieuwbouwcomplex Hof van Leerink.
Bewoners
Adresboek 1967
Landstraat 81
Kunsthandel “De Graafschap” Mevr. N. Pieterse
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1877
I-2644
Johannes Leerink, koopman & manufacturier
97 m² tuin
1896
I-4699
Johannes Leerink, koopman & manufacturier
467 m² huis & erf
1904
I-5111
Johannes Leerink, koopman & manufacturier
471 m² huis & erf
1934
I-6634
Harmen Jan Gerhard Leerink, winkelier in manufacturen
460 m² huis & erf
1937
I-6936
Harmen Jan Gerhard Leerink, winkelier in manufacturen
540 m² 2 huizen & erf
1960
I-8478
Willem Johan Delleman, drukker & uitgever
180 m² winkelhuis, erf
1963
I-8922
Willem Johan Delleman, drukker & uitgever
140 m² winkelhuis, erf
1967
I-8922
N.V. Kunsthandel “De Graafschap”
140 m² winkelhuis, erf
Afbeeldingen
Landstraat 8, kort voor de sloop (foto: Leo van der Linde)Fragment kadastrale kaart, 1896 (perceel I-4699)
Vroeger was hier onder andere de firma Velthuis gevestigd met een zaak in woningstoffering. Later verhuisde de ABN AMRO bank van de Markt naar dit pand. Tegenwoordig zit hier sportschool GetFit35 en een geldautomaat van Geldmaat.
Op nevenstaande foto droeg het pand de huisnummers 3 en 5, zie ook de uitsnede rechts (klik om te vergroten). In 1981 werd tijdens een verbouwing van het pand een kelder uit de 12e eeuw ontdekt. Tegenwoordig is dit het adres van Angelique Womens Wear.
Op oude kaarten van Lintelo komen we meermaals de naam Kleppersbrink tegen. Was dit een boerderij? Of is het een veldnaam?
Op de kadastrale kaart van de gemeente Aalten, 1811-1832 staat zelfs een ‘weg van Varsseveld naar Kleppersbrink’ ingetekend. Een projectie van deze kaart op de huidige situatie in Google Maps (afbeelding rechts), toont dat deze weg is verdwenen. Een overblijfsel van deze weg lijkt echter nog wel zichtbaar in een houtwal die een akker, links op de afbeelding, doorkruist (detail).
In het Aardrijkskundig handwoordenboek van Nederland 1874 staat de volgende vermelding: ‘Kleppersbrink, h. – 46 min. w. v. Aalten’. Volgens de lijst van afkortingen voor in het boek staat ‘h.’ voor ‘huis’.
In het kadaster vonden we de vermelding “Kleppersbrink” bij de percelen met huidig adres Halteweg 13 en Halteweg 9.
Eigenaren
Overzicht is niet volledig.
Jaar
Perceel
Eigenaar
Omschrijving
1928
H-3502 “Kleppersbrink”
Gerrit Jan Willem Rutgers, koffiehuishouder
1.950 m² huis, gras- en bouwland
1918
H-3503 “Kleppersbrink”
Berendina Hendrika Gussinklo e.c.
580 m² houtopslag
Afbeeldingen
Kadastrale kaart 1811-1832, geprojecteerd op Google MapsFragment kadastrale kaart, 1936 (perceel H-3502/3503)
In ‘Boerderij- en Veldnamen in Aalten’ wordt deze boerderij aangeduid als ‘Snoeijenbos’, evenals de naburige boerderij op nummer 11.
Archieven
Rechterlijk Archief Bredevoort 1624
Sabbati 17 Januarij Aº 1624 – Stadtholder Johan ten Berge, Cornoten Wilhelm Wisselinck, Lambert Cortz. Erschenen die WolEdle, Erntfeste, Eerundveeldoegentrijcker Joist Droste, Jouffrow Catharina van Schloen, genant Tribbe eheluide thoe Wullen, Die bekanden voer sich und haer E. Erven, voer eene walbetaelte Somma geldes, rechtes steden, ewigen und onwedderroeplicken erffkoips avergelaten und verkofft thoe hebben, averlieten und verkofften In krafft deses, Roloff ten Damme Trijnen sijner huijsfrouwen und haren erven, haer Verkoperen Erff und guet Sch(n)oeijenbusch, Inden Kerspell Aelten buerschap Haert gelegen, mit sijn alinge olde und nije toebehoer und gerechticheit, sijnde der Hochund Wollgebornen Graven thoe Bronckhorst Leenroerich, Sonsten voer doerschlechtich Kummerfrij, Voerbeholden Geerdt Locken Vijff schepell Roggen Thenden, und Bloedigen thenden Jairlicx, und den Leenheeren sijner gerechticheit, voort Heeren dienst und gemein beschweer. Deses erfflick gecediert und uthgegaen, Daerop mit hant, halm und monde vertegen, waerschap, beter verschrijvongh und erffvestniss gelaefft nae Landtrechte, Bij veronderpandongh haerer Verkoperen Behuijsongen und Erffs binnen Bredeforth, voort aller harer guederen, hoe offt waer dieselve gelegen, Sonder Inrede und argelist.
Verpondingskohier 1647
Snaeijen busch, Embert van Dieren. Huis hof, Schoppe 1 sch. boulant 10mdr., 3de gerf, 83 – 6 – 8. 2 Verckens of 5 gl., 4 pont vlass, 6 hoender, 6 – 4 -. End pontschatt.
Liberale Gifte 1748
Bewoners
Volgens de Liberale Gifte woonden in 1748 op de Haart drie gezinnen Snoeijenbosch naast of dichtbij elkaar. De nakomelingen van het 1e gezin woonden rond 1810 op Drommelder (Kriegerdijk 9), de nakomelingen van het 2e en 3e gezin op Snoeijenbosch (Kriegerdijk 11 en/of Kriegerdijk13). Onzeker is of alle drie gezinnen in 1748 op dezelfde boerderij woonden, misschien was er vlakbij ook een later afgebroken Klein Snoeijenbosch, Snoeijenboschschoppe o.i.d. Uit het Registre Civique blijkt pas met zekerheid wie waar woonde rond 1810.
Gerrit Jan Boshof alias Snoejenbos (Haart), trouwt op 13-07-1742 in Aalten met Geesken Gaspenvelt (Winterswijk, 14-07-1720 – Haart, 26-08-1779)
Volgende bewoners, zoon en schoondochter:
Jan Barent Snoejenbos (Aalten, 19-05-1748 – Haart, 20-11-1817), trouwt op 30-04-1773 in Hemden (Kruiskapel) met Hendrina Reijerding / Reerink (Bocholt, 13-10-1748 – Haart, 22-02-1818)
Volgende bewoners, zoon en schoondochter:
Jan Willem Snoejenbos (Haart, 08-08-1777 – Haart, 08-01-1806), trouwt op 09-08-1803 in Hemden (Kruiskapel) met Gerritjen Hulsevoort alias Gierking (Lichtenvoorde, 14-08-1775 – Haart, 06-08-1825)
Volgende bewoners, weduwe en 2e echtgenoot:
Tonij te Brake (Lichtenvoorde, 01-02-1778 – Haart, 22-08-1825), trouwt in 1806 met Gerritjen Hulsevoort alias Gierking (Lichtenvoorde, 14-08-1775 – Haart, 06-08-1825)
Bevolkingsregister 1823-1850
“Snoeijenbos”
Haart 44
Toni te Brake (Lichtenvoorde, 01-02-1778 – Haart, 22-08-1825) Gerritjen Hulsevoort (Lichtenvoorde, 14-08-1775 – Haart, 06-08-1825)
Volgende bewoners, zoon van Jan Willem en Gerritjen en schoondochter:
Gerhardus Johannes Snoeijenbos (Haart, 11-12-1804 – Haart, 29-01-1882), trouwt (1) op 22-10-1836 in Aalten met Elisabetha Dunkerbeck / Donkerbeek (Aalten, 16-11-1810 – Haart, 15-02-1844) (2) op 09-05-1844 in Aalten met Hendrika Christina te Laar (Heurne, 15-03-1812 – Haart, 29-03-1873)
Volgende bewoners:
Derk Jan te Loo (Aalten, 16-09-1810) Janna Geertruid Jentink (Aalten, 30-11-1816)
Bevolkingsregister 1850-1860
Haart 45
Derk Jan te Loo (Aalten, 16-09-1810) Janna Geertruid Jentink (Aalten, 30-11-1816)
Volgende bewoners:
Harmen Jan Driesten (Aalten, 30-12-1800) Johanna Geertruid te Slaa (Aalten, 26-12-1800)
Bevolkingsregister 1860-1870
Haart 45
Harmen Jan Driesten (Aalten, 30-12-1800) Johanna Geertruid te Slaa (Aalten, 26-12-1800)
Rond 1890 is er waarschijnlijk een nieuw huis vlakbij het oude gebouwd. In de periode hierna vinden we het gezin Driessen namelijk op 56a. Terwijl op nummer 56 de familie Hoftijzer komt te wonen. Welk adres het bij oude en nieuwe huis hoort, weten we (nog) niet.
In de eerste helft van de negentiende eeuw stond op de hoek van de Bredevoortsestraatweg en de Prinsenstraat — destijds Achterstraat genoemd — een woning waarin de familie Lohuis woonde. Zij verhuurden daarin twee kamers als zelfstandige wooneenheden.
Rond 1854 verkochten zij het huis aan Bernardus Hendrikus Vaags en emigreerde de familie Lohuis naar Amerika. Vaags verbouwde het pand en opende er een kruidenierswinkel, die later door opeenvolgende generaties Vaags werd voortgezet. Begin jaren zestig kwam het pand in eigendom van Marinus Jansen, die er eveneens een kruidenierswinkel dreef.
Na de sluiting van de winkel van Jansen deed het gebouw nog korte tijd dienst als postkantoor. Begin jaren zeventig werd het gesloopt. Op deze locatie verrees vervolgens het pand waarin Modehuis Markerink-Bentsink zich vestigde, dat meer ruimte liet voor de straat. Tegenwoordig heeft dit gebouw een woonbestemming.
½ L.A. van der Kooi, detaillist ½ B. Markerink, detailliste
303 m² winkel, huis & erf
Afbeeldingen
Fragment kadastrale kaart, 1855 (perceel I-1974)Kruidenier VaagsM. Jansen (foto: coll. EHDC)Sloop, ca. 1973Lege plek, ca. 1975Markerink-BentsinkAaltensche Courant, 7 april 1900De Graafschapper, 12 maart 1948
