Heritage belongs to everyone

Category: Biography

Willem Massen
Legionnaire from Aalten in the French Foreign Legion

Aaltensche Courant, 5 August 1927

Willem Johan Marinus Anton Massen, known as Willem, was born on 2 March 1908 at Köstersbulte in Aalten, the son of Marinus Massen and Johanna Heinen. Before Willem’s first birthday, the family moved to Prinsenstraat 25.

He had a difficult childhood; his parents had been stripped of their parental rights. Willem’s father passed away on 4 March 1926. In August 1927, Willem was selected by ballot to carry out his military service in the Dutch army (the National Militia) in 1928.

Legionnaires of the French Foreign Legion in North Africa, 1930-1935 (Coll. NLL. Conv. HAASE, Willy), photo for illustrative purposes.

French Foreign Legion

Willem Massen evidently had adventurous blood, and he allowed an acquaintance to persuade him to sign up for the French Foreign Legion—an elite branch of the French Army consisting of military mercenaries from all over the world. At that time, when a Dutchman enlisted in the Foreign Legion, he lost his Dutch nationality and became stateless.

Willem served in the Legion from 1930 to 1935, a period during which the unit was primarily deployed for ‘pacification’ and border patrols in the French colonies of North Africa, specifically Morocco and Algeria. The Legion was a melting pot of international volunteers, often seeking to escape their pasts, who led a harsh, disciplined existence under new identities in the rugged desert and mountain landscapes.

Return to the Netherlands

Aaltensche Courant, 10 January 1936

It is likely that Willem Massen completed his five-year contract, as he returned to the Netherlands in 1935. On 10 January 1936, the Aaltensche Courant reported in the ‘Arrivals’ column that Willem Massen had arrived from Algiers. He settled at Admiraal De Ruyterstraat 84, his mother’s address.

On 22 March 1943, the Twentsch Nieuwsblad reported that Willem had to appear in court for purchasing textiles without the legally required rationing coupons—a criminal offence under the rationing system controlled by the German occupier.

AALTEN

Without coupons. — On Friday, the Aalten tuckpointer W. J. M. A. Massen was summoned before the economic judge in Zutphen because he had purchased 1 tablecloth, 3 bedsheets, 3 pillowcases, and 47 towels without points. The Public Prosecutor demanded 4 months’ imprisonment, in addition to a fine of ƒ 200. The judge sentenced Massen in absentia to 1 month’s detention plus a ƒ 200 fine or 40 days’ detention, and forfeiture of the seized items, with acquittal of intent.

„The Terror of the Achterhoek”

Under this headline, the following report of a session at the Zutphen District Court appeared on 1 April 1947 in the Zutphensch dagblad voor Achterhoek en Veluwezoom:

In the summer of 1946, the Achterhoek was repeatedly unsettled by burglaries and thefts. This changed when a pair of Aalten residents, known as “heavy boys” (hardened criminals), were caught and, in October, remanded in custody at the Zutphen House of Detention. On Friday, this duo had to answer to the Zutphen District Court, presided over by Mr A. H. van der Giesen. The summons charged them with acting together and in concert to steal a quantity of fabric—totalling some 600 metres in length—approximately 700 rolls of peppermint, 20 packets of fat, a quantity of yarn, and two coupons of corduroy (manchester), respectively belonging to N.V. Bontweverij in Bredevoort, F. J. W, J. D. Meijnen, and N.V. Confectiefabriek v/h D. Kamphuis and J. H. Platter.

M. had confessed to the thefts immediately and continued to maintain before the court that he had acted alone. His comrade, B. K., likewise insisted that he had not taken part in these thefts. However, there were many indications that K. had also played a role.

Firstly, there was the statement from Sergeant Klein Geltink that one man could not possibly have transported 600 m of fabric alone. Furthermore, the buyer of this fabric, J. S. from Aalten, stated that M. had been accompanied by B. K. And the man who had concealed the goods, J. A. K. from Aalten, stood by the statement he gave to the police: that M. and K. had brought the 600 m of fabric to him together, and that one or the other would subsequently come to collect portions of the stock. He had received 50 guilders for his trouble. The Public Prosecutor, Baron Mr Van der Feltz, demanded a prison sentence of 3 years for M. and K.; 1/2 year (with credit for time served) for J. S.; and 1 year for J. A. K., taking into account as an aggravating circumstance that the goods were intended for the black market. Jhr. Mr W. H. de Jonge appeared as defence counsel in the first two cases.

In his [the counsel’s] view, legal proof of theft by K. had not been established. Undoubtedly the man had played a role in the matter, but in his view, he could be accused of nothing more than receiving stolen goods. For him, the defence requested an acquittal.

The defendant M., who made a frank confession (ruiterlijke bekentenis), does not, in his [the counsel’s] view, deserve the heavy sentence demanded by the Prosecutor. The advocate outlined the man’s life story. His youth had been very difficult; his parents had been stripped of their parental rights. He had attended a weaving school, but evidently possessed adventurous blood and had been persuaded by an acquaintance to sign up for the Foreign Legion. The man had served in Morocco for five years and consequently lost his Dutch citizenship. He had found it very difficult to secure work in this country. The counsel understood that the court would impose a heavy sentence, but he requested, firstly, that the time spent in pre-trial detention be deducted and, furthermore, that a milder sentence be imposed than the one demanded by the Prosecutor.

The Public Prosecutor felt that the defence should not present the case more favourably than it was. This man was known as “the terror of the Achterhoek”. He has 12 convictions on his criminal record. The Prosecutor was, however, willing to consider the request made by Mr De Jonge to allow the court-imposed sentence to be served in a State Labour Institution (rijkswerkinrichting). Verdict in 14 days.

Earlier, on 27 March 1947, the Algemeen Handelsblad had published a shorter report of this session under the headline “The Terror of the Achterhoek before the court”. It mentioned that M. was 39 years old and came from Aalten. Based on his traceable year of birth and place of origin, M. was therefore indeed Willem Massen.

This was confirmed by the court’s verdict published 14 days later, which this time included all the initials of Willem Massen’s forenames.

Zutphensch Dagblad, 14 April 1947

Naturalisation

In 1965, Willem Massen submitted a request for naturalisation. His explanatory memorandum stated:

17 Massen, Willem Johan Marinus Anton, born in Aalten (Gelderland) 2 March 1908, jointer, residing in Aalten, province of Gelderland:

Willem Johan Marinus Anton Massen, nominated under 17, was born a Dutch citizen in Aalten in 1908. He lost his nationality by enlisting in the French Foreign Legion in 1930 without Royal consent. He has lived in the Netherlands again since 1935. His wife and children hold Dutch citizenship. As a jointer, he provides for himself and his family.

In 1967, he lived at Haartsestraat 56 in Aalten. No further information is currently available regarding his family or the date of his death. If you have more information, please let us know!

Ale Douma

Willem Massen was not the only resident of Aalten to serve in the French Foreign Legion. In 1950, Ale Douma, then living in Aalten, submitted a request for naturalisation. Douma was born on 10 August 1908 in Dronrijp (Friesland), the son of Sjerp Douma and Elisabeth Schuurmans. He served in the Legion during the same period as Willem Massen (1930–1935).

During the Second World War, Douma stayed in Germany, where he was imprisoned in concentration camps twice due to his assistance to French prisoners of war. In 1967, he lived with his wife Else on the ground floor of a duplex house on Huygensstraat, at number 49.

Ale Douma passed away on 12 January 1986 and is buried at begraafplaats Berkenhove.
Sources
18 April 2026
The Thomson-van Hopbergen family
A military family with Scottish roots in Bredevoort

The family grave of the Thomson-van Hopbergen family is located at the General Cemetery on the Prins Mauritsstraat in Bredevoort. Although the tombstone has been marked by erosion, the monument is a reminder of a family that played a prominent role in Dutch military history, national politics and literature.

The legacy of the Scottish Brigade

The family’s roots lie in the Scottish Brigade, a unit of British soldiers hired by the United Provinces in the 17th and 18th centuries. After their military service, many of them settled permanently in the Netherlands, including James Thomson. He was married to Mary Rinck; their children were baptized in Tournai and Breda at the beginning of the 18th century. The military tradition in the family continued into the 20th century.

Location in Bredevoort

The bond with Bredevoort arose in the early nineteenth century through a grandson of the ancestor, also named James . This retired captain, born in 1759 in Nijmegen, lived there on the Prinsenstraat with his wife Susanna Elisabeth de Waal. James died in 1828 and Susanna in 1837. The house with its contents was valued at ƒ 3,805,-.

Their son, Jan Jacob Thomson (1784–1858), born in Maastricht and living with his family in Fort Crèvecoeur near ‘s-Hertogenbosch, was the sole heir. Jan Jacob was a lieutenant colonel and had made a career during the Napoleonic Wars. For his efforts during the Battle of Waterloo in 1815, in which he was wounded, he was made a knight in the Military Order of William.

In 1837 Jan Jacob entered into a second marriage with the 26 years younger Louiza Wilhelmina van Hopbergen (1810–1906) from Bredevoort. She was a daughter of the retired lieutenant Diederik Christoffel Hendricus van Hopbergen, also living on the Prinsenstraat. The family settled in Bredevoort.

Jan Jacob Thomson died on 11 October 1858 and was buried in the family grave in Bredevoort. Louise also found her final resting place there.

Louise’s brother Jacobus Wilhelmus van Hopbergen was also a lieutenant colonel and lived at Markt 18 in Aalten after his retirement.

Offspring and social functions

Several family members born in Bredevoort held social functions:

Diderik Christoffer Hendrikus Thomson (1840–1891) became a letter collector (holder of the local post office) in Bredevoort and will also have been buried in the family grave.

His son Jan Jacob Thomson (1882–1961) gained fame as a ‘poet-minister’. He was a pastor at the Dutch Protestant Union in Varsseveld and left behind an extensive oeuvre of poetry collections and literary-historical studies. After a turbulent and poetic life, he died in Baarn in 1961 and was buried there.

Jacque Willem Lodewijk Thomson (1846–1914) was mayor of the municipality of Appeltern from 1877 until his death.

Louis Thomson: Soldier and statesman

One of the most striking descendants of the family is Lodewijk Willem Johan Karel Thomson (1869–1914), a grandson of Lieutenant Colonel Jan Jacob. Lodewijk was a military cartographer, was sent to Batavia and Aceh, was a military attaché during the Boer War in South Africa and a member of the House of Representatives.

In 1914 he was sent to Albania, where he was killed in action in Durrës on 15 June 1914. Thomson was the first Dutch soldier to die during a peacekeeping mission. He was buried in Groningen.

Heritage in decline

Today, the funerary monument on the Prins Mauritsstraat is in a state of disrepair. Due to erosion and overdue maintenance, the inscriptions on the stone are becoming increasingly difficult to read. However, the grave is a monument to the connection of small Bredevoort with the great world history.

Family grave Thomson-van Hopbergen in Bredevoort (2020)

Obituary Susanna Thomson-De Waal (1837)

Jan Jacob Thomson (1784–1858)

Zutphensche Courant, 10 October 1872

Post office Bredevoort, 1918

Louis William John Charles Thomson (1869–1914)
Sources
- De Panne, 2019 no. 2 – ‘Living over a grave‘, Hans de Graaf
- DBNL – Biography Rev. J.J. Thomson
- Delpher – Dagblad Tubantia, 4 January 1961
- Findagrave
- Chancellery of the Dutch Orders – Register of the Military Order of William
- Parlement.com – Biographical archive L.W.J.K. Thomson
- WhoWasWho
- Wikipedia – Scottish Brigade
- Wikipedia – The Thomson genus
- Wikipedia – List of mayors of Appeltern
- Wikipedia – Lodewijk Thomson
4 April 2026
Jacobus Wilhelmus van Hopbergen
Ret. Lieutenant Colonel and former member of the Provincial Council of Gelderland

Jacobus Wilhelmus van Hopbergen was born on July 16, 1817, in Ravenstein (municipality of Oss), son of retired lieutenant Diederik Christoffel Hendricus van Hopbergen and Maria Wilhelmina Frank. His parents presumably settled at Prinsenstraat 10 in Bredevoort around 1820.

After his training and compulsory military service in the 3rd Infantry Regiment in Leeuwarden, where he reached the rank of titular lieutenant colonel, he married Adriana Pieternella Dillié (1816–1888) in Leeuwarden in 1848. They had four daughters; a son died shortly after birth.

His older sister Louiza Wilhelmina (1810–1906) had married Lieutenant Colonel Jan Jacob Thomson (1784–1858) in 1837. They lived in his parental home in Bredevoort.

Settling in Aalten

In 1869, the Van Hopbergen family settled in Aalten, at the beginning of the Hogestraat. Shortly thereafter, Van Hopbergen purchased the plot at Markt 18 in Aalten and had a stately villa in eclectic style built there, including outbuildings for a carriage and staff.

He derived his social status not only from his military career but also from his role as a representative of the Aalten electoral district in the Provincial Council of Gelderland.

On December 11, 1913, Jacobus Wilhelmus van Hopbergen passed away at the age of 96 in his villa at Markt 18 in Aalten. He found his final resting place at the Old Cemetery on the Varsseveldsestraatweg in Aalten.

Aaltensche Courant, 17 December 1913

Markt 18, Aalten

Obituary

On December 13, 1913, the Aaltensche Courant wrote:

Yesterday, the Right Honorable Jacobus Wilhelmus van Hopbergen, retired Lieutenant Colonel of the Infantry in this country, born July 16, 1817, in Ravenstein, passed away here at a great age. He thus reached the age of over 96 years. We do not wish to provide a biography of this eminent man, as that would require a more refined pen than ours, but we merely wish to speak a brief word upon his passing.

After his retirement, he settled in Aalten with his family approximately 50 years ago and very quickly earned the respect of all residents; he became a full citizen of his place of residence and worked diligently toward the progress of this town.

Many who knew him in the prime of his life and learned to respect him have already departed from the earthly stage, yet a small circle remains who remember the straightforward, sincere Colonel. It was no wonder that he served for many years on the Provincial Council and the Municipal Council, and was a Churchwarden of the Reformed Congregation until he was forced to resign due to advanced age.

Devoted heart and soul to liberal principles, he was always a diligent but honest fighter. What Mr. A. Willink was to Winterswijk, Mr. Van Hopbergen was to Aalten. He was very charitable toward the poor and the sick, supported in this by his family. We shall hold his memory in honor. A good and distinguished citizen has departed from us.
Sources
3 July 2025
Rev. Tjeerd Radsma
Dutch Reformed Minister
Tjeerd Radsma was born on 20 February 1772 in Harlingen, the son of Hermanus Radsma and Aafke Steffanij. He married Anna Dina Kniphorst on 11 August 1799 in Meppel. Following her death in 1805, Radsma remarried on 6 October 1808 in Leeuwarden to Doedtje Nieuwenhuis, who had previously been married to Heert Jans Kingma.

In 1812, Tjeerd Radsma was registered as a resident of Hempens, near Leeuwarden. He was the minister of Hempens and Teerns at the time. It is also noted that he had four children at that point. Three have been identified, all from his first marriage:

Johanna (Hempens, 1800 – Aalten, 1847)

Aafke (Hempens, 1801 – Aalten, 1824)

Anna Dina (Hempens, 1805 – Meppel, 1806)

To Aalten

In 1817, at the age of 45, Radsma moved to Aalten as a minister. Five years later, on 11 August 1822, he commemorated his 25th anniversary in the ministry. On this occasion, he delivered a sermon based on 2 Corinthians 5:9. The opening sentence of the sermon read: “Every individual’s life presents times and days that are more remarkable than others and to commemorate these – provided their multitude does not weaken the impression too much – can be very useful.”

Radsma lived in the Old Reformed Parsonage on the Wehmerstraat.

Death and Grave

Tjeerd Radsma passed away on 4 December 1839 in Aalten, at the age of 67. He was buried in the Old Cemetery on the Varsseveldsestraatweg. His gravestone is one of the oldest remaining funerary monuments there. Also interred in the same grave are his widow, Doedtje, who died in 1855, and her granddaughter, Maria Elizabeth Dodina Bianka Lans, who died in 1835 at the age of eight. Maria’s mother was Janke Kingma, a daughter of Doedtje from her first marriage.

Grave Tjeerd Radsma
Banns of marriage for Tjeerd Radsma & Anna Dina Kniphorst, 1799

Death of Rev. Tjeerd Radsma, 4 December 1839
Sources
28 August 2024
Toni Stapelkamp
Veteran of the Belgian Revolution

Toni Stapelkamp was a farmer’s son from the Heurne in Aalten. He served in the National Militia and was decorated for his participation in the Ten Days’ Campaign and the defence of the Citadel of Antwerp.

Stapelkamp Farm, 1920s (Photo courtesy of A. Stapelkamp)

Toni (also spelled Tonij and Antonij) Stapelkamp was born on 30 July 1807, during the French period. He was the third son of Hendrik Willem Stapelkamp and Johanna Elisabeth Slotboom, and the great-great-grandfather of our current mayor, Anton Stapelkamp. Toni was the last Stapelkamp born on the farm of the same name in the Aalten Heurne.

In 1814, when Toni was only seven years old, his father passed away. This likely caused the family’s financial circumstances to deteriorate significantly, especially during a time when people were already suffering under the negative consequences of French rule. Stadtholder William V, the Lord of Bredevoort, had lost his rights, and consequently, Drossaard Van Palland had lost his position. The Stapelkamp farm was sold during this period.

Profession

As the youngest son, Toni had to find employment elsewhere at a very early age. Without the breadwinner, the small-scale Stapelkamp farm could not have fed so many mouths.

According to the 1809–1823 population register, he lived and worked at that time as a farmhand for Derk Jan Haartman on the Haartman farm in the Haart. He was at most fifteen years old then and may have left home as early as age twelve or thirteen. His older sister, Engelina, also lived and worked there as a maid.

It is notable that this Haartman sold his farm to the Te Roele family and emigrated with his family to the US in 1846 on the SS Hector. The Te Roele family still lives on the farm in 2022.

In the 1823–1838 population register, Toni is listed, still as a farmhand, with Jan Hendrik Drenthel on the Drenthel farm, also in the Haart, but now without his sister Engelina. In the population registers of 1838–1861, Toni is first listed as a labourer and later as a farmer (1860–1890).

Military Service and Awards

According to the Decree of 15 February 1827 published in the Provinciaal Blad van Gelderland, Toni was summoned to appear as a reservist of the National Militia at the ‘Government Building’ in Arnhem on 27 February at 08:00. Together with 223 other men—including five other men from Aalten—he had to serve in the 7th Infantry Division.

He had to report to his corps on 1 March. Municipal authorities were required to ensure that they were provided with leave passes. In addition to this 7th Infantry Division, 373 other men from Gelderland were called up for a 13th Infantry Division, also including five men from Aalten, a 4th Artillery Battalion with 59 men, and a 1st Field Artillery Battalion with 28 men.

Toni received decorations for his service during the Belgian Revolution: specifically, his participation in the Ten Days’ Campaign in 1830 (the Bronze Cross) and the defence of the Citadel of Antwerp against French troops in 1832 (the Citadel Medal and the Medal of the Commission of Merit).

Toni Stapelkamp’s decorations: the Citadel Medal and the later issued (large) personalized medal for the Commission of Acknowledgement; on the right, the Bronze Cross of the Ten Days’ Campaign (photo submitted by A. Stapelkamp)

Marriage and Family Life

After his military career, Toni settled on the Lichterink farm in Barlo, where he worked as a farmhand. In 1839, he moved to the Wissink farm in Miste, also as a farmhand. He married the nearly 33-year-old Janna Geertruid Westerveld (1809–1887) from Dinxperlo on 7 May 1842, at the age of nearly 35. She was the widow of Derk Lammers.

The marriage certificate, drawn up by Mayor Roelvink, states that Toni and Janna were farmers. The certificate also notes that Toni, Janna, and three of the four witnesses—including his brother and Garrit Hendrik—could not read or write, “having never learned to do so”, as was the case for many in those days.

Fragment of the cadastral map, 1884 (top left plot 3897, formerly 1372)

Toni moved in with her in 1842 at the residence on the Hogestraat (currently number 26). In addition to Toni and Janna, two daughters and a son from Janna’s first marriage were registered at this address: Aleida, Rebekka Berendina, and Evert Hendrik Lammers. Furthermore, Janna’s former mother-in-law, Elisabeth Loos, and Aleida Klompenhouwer, a seamstress, were listed as residents.

Toni and Janna had three children: Dora Willemina (1843–1924), Gerrit Jan (1846–1848), and Gerrit Jan (1849–1935), the great-grandfather of our mayor. In 1855, a stillborn child was born. From 1875, his daughter-in-law Hendrika te Sligte lived with them, as did the first three children.

In 1853, Janna had a will drawn up. A private deed shows that in 1862, Toni purchased “a small house with grounds, standing and situated on the Hoogestraat within the village of Aalten and known there cadastrally in Section I number 1372, one rod and thirty ells in size” for 150 guilders. One of the sellers was Jan Hendrik Schepers, who was imprisoned in Leeuwarden at the time. The mentioned plot concerns Hogestraat 26.

Later Life and Death

Zutphensche Courant, 30 November 1882

In a report dated 30 November 1882, Toni was mentioned as one of the last two surviving defenders of the Antwerp citadel. It is noted that both were living in “needy circumstances.” This is remarkable, given that his thirty-three-year-old son, Gerrit Jan, was living with him with his wife, and he surely must have had an income.

Toni outlived all his brothers and passed away on 8 December 1889, at the age of 82. The death registration was carried out by his naobers (neighbours) Derk Jan Heusinkveld (Hogestraat 28) and Berend te Slaa (Hogestraat 24). His wife, Janna, had already died in 1887 at the age of 78. Despite their late marriage, they still celebrated their golden wedding anniversary. That was something not many were granted in the nineteenth century on the impoverished Achterhoek countryside.

Toni must have heard about the ecclesiastical developments surrounding the Secession and the first seceded congregation in 1843. In the 1838–1851 population register, he was listed as Reformed, but in all subsequent records until his death, as Dutch Reformed. Around 1850, several Stapelkamp family members left with other seceded Achterhoekers for Iowa, Wisconsin, and Michigan in the United States.
Sources
- A. Stapelkamp
- The Ten Days’ Campaign
- Delpher
- Een merkwaardige krijgsgevangenschap in 1833
- Heritage Centre Achterhoek and Liemers
- Land Registry
- WieWasWie
24 August 2024
Ds. Derk Breukelaar
Chr. Gereformeerd predikant

Derk Breukelaar werd op 28 december 1814 geboren in Varsseveld als zoon van ‘stoelendraaier’ Wessel Breukelaar en Grada Johanna te Rietstap. Hij trouwde in 1847 in Aalten met Janna Hendrika Pennings (Aalten, 12 november 1825). Uit dit huwelijk werden negen kinderen geboren.

Na de oprichting van de Christelijke Afgescheidene Gemeente te Aalten in juli 1843, wilde de jonge kerkgemeente een predikant beroepen. Op advies van dominee Brummelkamp werd de jonge Derk Breukelaar uit Varsseveld gevraagd. Hij stemde toe en vertrok naar Ommen om bij ds. A.C. van Raalte (1811-1876) – een van de eerste Afgescheiden predikanten in ons land – zijn studie te volgen.

Predikant in Aalten

Nadat Breukelaar zijn studie achter de rug had, werd hij op 24 september 1846 bevestigd als predikant van de gemeente in Aalten. Dit zou zijn enige gemeente blijven; hij diende er 44 jaar tot zijn emeritaat in 1888. Toen in 1852 ds. Wildenbeest van Varsseveld plotseling was overleden, bracht die gemeente een beroep op hem uit. Aanvankelijk nam hij het aan, maar – zich realiserend dat hij nu de enige Afgescheiden predikant in de Achterhoek was – bedankte hij alsnog en bleef aan de kerk van Aalten verbonden, al werkte hij ook veel in de omgeving.

’t Grotenhuis

Breukelaar woonde met zijn gezin in het boerderijtje ‘t Grotenhuis, aan de huidige Hessenweg net buiten het dorp. Hier verbouwde hij zelf voedsel om zijn bescheiden traktement van ƒ 225 aan te vullen, dat later opliep tot ƒ 600 per jaar. Gemeenteleden droegen ook bij in natura door voedsel, zoals vlees en aardappelen, aan huis te brengen. In ’t Grotenhuis werden ook catechisaties gehouden, omdat daarvoor in de kerk geen ruimte was. In drukke tijden, zoals tijdens de oogst, nam zijn vrouw de catechisaties over.

Evangelisatie en jongerenwerk

Het evangelisatiewerk lag de predikant na aan het hart. Dat was de reden dat Derk Breukelaar het initiatief nam tot het oprichten van verschillende zondagsscholen, waarmee hij niet alleen de kinderen, maar ook hun ouders bereikte. Voor kinderen in de omliggende buurtschappen werd de zondagsschool bij iemand thuis op een boerderij gehouden, zodat de kinderen niet helemaal naar het dorp hoefden te gaan. Later, ruim na Breukelaars dood, zouden in de buurtschappen van Aalten diverse zondagsschoolgebouwtjes worden opgericht.

In 1868 richtte Breukelaar de Gereformeerde Jongelingsvereeniging „Uw Koninkrijk kome” op.

De Standaard, 14 januari 1891

Moeilijke jaren en waardering

Eind jaren ’70 van de negentiende eeuw waren voor de predikant niet de makkelijkste jaren. In 1876 overleed zijn vrouw, en enkele jaren later raakte hij betrokken bij de schoolstrijd in Aalten als voorzitter van het schoolbestuur.

Toch ontving Breukelaar veel waardering. Bij zijn veertigjarig ambtsjubileum in 1886 kreeg hij van zijn gemeente een Statenbijbel op een mooi bewerkte houten lessenaar cadeau. Op de classis kreeg hij ter gelegenheid van hetzelfde heuglijke feit een gravure aangeboden, ‘Golgotha voorstellende’. En toen hij in 1888 met emeritaat ging, gaven zijn catechisanten hem een theeservies en een gebakstel cadeau.

Overlijden en nalatenschap

Dominee Breukelaar overleed op 10 januari 1891 op 76-jarige leeftijd in Aalten. Hij werd begraven op de Oude Begraafplaats aan de Varsseveldsestraatweg. De kerkenraad eerde hem met een grafmonument. Het tegenwoordig nog nauwelijks leesbare opschrift op de grafsteen is opmerkelijk vanwege het merkwaardige gebruik van de kerknaam ‘Christelijke Afgescheidene Gemeente’ (in plaats van ‘Christelijke Gereformeerde Gemeente’).

Drie van zijn zonen traden in zijn voetsporen en werden ook predikant: Gerrit Jan, Willem en Johannes. De laatste wordt wel beschouwd als de grondlegger van het christelijk onderwijs in Aalten. In juni 1918 opent hij zelf de naar hem vernoemde Breukelaarschool aan de Piet Heinstraat.
Bronnen
- gereformeerdekerken.info
- wiewaswie.nl
19 September 2023
John Bernard William Maitland
Notaris, plaatsvervangend kantonrechter en lid Provinciale Staten

John Bernard William Maitland (1826-1894) was onder andere notaris in Dinxperlo en van 1882 tot 1894 in Aalten. Daarnaast was hij plaatsvervangend kantonrechter en lid van de Provinciale Staten van Gelderland.

John Bernard William Maitland werd op 7 mei 1826 geboren in Vorden, zoon van gepensioneerd kapitein John Maitland en Catharina Willemina Mellink. Hij trouwde op 28 oktober 1862 in Dinxperlo met Bernarda Aleida Schepers. Uit dit huwelijk werden drie zonen en een dochter geboren, allen in Dinxperlo.

Alle drie de zonen overleden op jonge leeftijd, eveneens in Dinxperlo; één al na 15 dagen (Bernard), de andere twee werden slechts 8 (John) en 17 (Dirk) jaar oud. Alleen dochter Catharina Antoinette Bernarda werd volwassen, trouwde en kreeg zelf ook kinderen.

Beroep en woonplaats

Op 16 december 1859 werd Maitland bij koninklijk besluit benoemd tot notaris te Dinxperlo. Hij was tot dat moment nog kandidaat-notaris in Vorden. Twee maanden later, op 16 februari 1860, werd hij tevens benoemd tot plaatsvervangend kantonrechter te Aalten. Deze functie bekleedde hij tot het kantongerecht Aalten in 1877 werd opgeheven.

Op 18 juli 1882 werd Maitland benoemd tot notaris te Aalten, als opvolger van notaris B.A. Roelvink, die eerder dat jaar was overleden. Samen met zijn vrouw en dochter neemt hij zijn intrek in het huis van wijlen notaris Roelvink aan de Gasthuisstraat (tegenwoordig Haartsestraat). Omstreeks 1886 verhuizen zij naar een statig huis in de Landstraat, wat tegenwoordig nummer 41 heeft.

Maatschappelijke nevenfuncties

Naast zijn werk was Maitland ook actief op maatschappelijk vlak. Zo is hij in Dinxperlo directeur geweest van zangvereniging ‘Aurora’. Van 1877 tot 1885 was Maitland lid van de Provinciale Staten van Gelderland namens het kiesdistrict Aalten.

En in 1892 nodigde Maitland ‘een aantal ingezetenen’ van Aalten uit in de sociëteit, om van gedachten te wisselen over de oprichting van een plaatselijke VVV. Om dat doel te bereiken zouden “van de schoonste punten photographiën genomen worden en wandelkaarten gemaakt”. Wij hebben echter geen aanwijzingen kunnen vinden dat dit ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Overlijden

John Bernard William Maitland overleed op 11 oktober 1894 in Aalten. Hij werd begraven op de Oude Begraafplaats aan de Varsseveldsestraatweg.

Hij werd opgevolgd door P. Losecaat Vermeer, die tot dan kandidaat-notaris was in Nijmegen.

Graafschapbode, 29 juli 1882

Graafschapbode, 19 mei 1883

Graafschapbode, 23 juli 1890
Bronnen
- ECAL
- Wiewaswie.nl
- Nederlandsche Staatscourant, 18 december 1859 (via Delpher)
- Nederlandsche Staatscourant, 18 februari 1860 (via Delpher)
- De Tijd, 25 mei 1877 (via Delpher)
- De Graafschapbode, 26 april 1884 (via Delpher)
- De Graafschapbode, 30 juli 1892 (via Delpher)
- Nederlandsche Staatscourant, 21 juli 1882 (via Delpher)
1 July 2023
Bernard Andries Roelvink
Notaris

Bernard Andries Roelvink werd op 22 november 1818 geboren in Bredevoort, als zoon van burgemeester Arnoldus Florentinus Roelvink en Elzabé Maria Theodora ten Cate.

Van 1843 tot 1852 was Roelvink griffier van het kantongerecht te Aalten, daarvoor was hij substituut-officier van justitie bij de arrondissementsrechtbank te Zutphen. Op 6 april 1852 werd hij bij koninklijk besluit benoemd tot notaris in Aalten en volgde daarmee zijn vader op.

Van 8 maart 1853 tot zijn overlijden was Roelvink tevens lid van de Provinciale Staten van Gelderland namens het kiesdistrict Aalten.

Bernard Andries Roelvink bleef ongetrouwd en overleed op 17 april 1882 op nr. 385 te Aalten (Haartsestraat 10).

Na zijn overlijden werd hij opgevolgd door J.B.W. Maitland, die tot dan notaris was in Dinxperlo.

Nederlandsche Staatscourant, 9 april 1852

Zutphensche Courant, 23 juni 1866
Bronnen
- Delpher
- ECAL
- Wiewaswie
1 July 2023
Jan Hendrik Willem Mensink
Notaris

Jan Hendrik Willem Mensink (1869-1943) was van 1909 tot 1939 notaris in Aalten.

Jan Hendrik Willem Mensink werd geboren op 19 maart 1869 in Miste (Winterswijk), als zoon van landbouwer Hendrik Jan Mensink en Hanna Catharina Tenkink.

Mensink trad op 21 oktober 1926 in Aalten, op 57-jarige leeftijd, in het huwelijk met de 11 jaar jongere Grada Gesina Wensink.

Hij volgde in 1909 P. Losecaat Vermeer op als notaris in Aalten. Hij was toen al drie jaar waarnemend notaris, omdat Losecaat Vermeer ziek was. Mensink vroeg in 1938 ontslag aan, hij was toen 69 jaar oud. Hij werd in 1939 opgevolgd door W.C. Krijgers Janzen.

Notaris Losecaat Vermeer woonde en werkte eerst aan de Hogestraat 2a (later bekend als het pand van zadelmaker Gerstmann) en vanaf ongeveer 1930 aan de Markt 18 (later ABN-AMRO).

Jan Hendrik Willem Mensink overleed op 4 februari 1943 in Aalten. Hij werd begraven op begraafplaats Berkenhove.

De Graafschapbode, 6 februari 1909

Aaltensche Courant, 25 november 1938
Bronnen
- Delpher
- ECAL
- Wiewaswie
1 July 2023
Wolf Misslich († 1639)
Military officer and governor of Bredevoort

Captain Wolf Misslich was the commander of the States’ garrison in Bredevoort during the early 17th century. In 1629, he participated in the capture of Wesel, for which he was rewarded by the States-General. Later that same year, he was appointed governor of the Lordship of Bredevoort. His substantial legacy to the poor established him as one of the greatest benefactors in the history of the town.

From soldier to governor

The capture of Wesel on August 19, 1629

In August 1629, during the Eighty Years’ War, Gooswijn van der Lawick and Wolf Misslich (respectively the drossaard and military commander of Bredevoort) were ordered by Prince Frederick Henry to march to Emmerich with six hundred soldiers to participate in the capture of Wesel, a major fortified city then held by the Spanish.

Misslich and his troops captured two Spanish redoubts on the Lippe. For his services, he received a gold medal valued at one hundred rijksdaalders from the States-General.¹

Following these military successes, Misslich was appointed governor of Bredevoort, a strategically located fortified town in the east of Gelderland.

Family, legacy, and charity

In a deed dated June 27, 1629, Misslich is referred to as “van Paterborn” (Paderborn), indicating his place of origin.² He was initially married to Catharina van Jeveren; from this marriage, a daughter, Anna Margaretha, was born. Anna Margaretha married Captain Robert van Giffen; they had a daughter named Catharina. Both Anna Margaretha and her daughter passed away in the summer of 1639, shortly before Misslich himself. After the death of his first wife, Misslich remarried his maidservant, Nelleke Servaes.³

In a will dated December 26, 1628, Misslich already demonstrated his philanthropic nature. In it, he bequeathed, among other things, 500 Carolus guilders to the poor of Emmerich; he named his daughter Anna Margaretha as the heir to the rest of his estate and also left five hundred guilders to his nephew (his namesake, Sergeant Wolf Misslich), three hundred guilders to his—then—maidservant Nelleken, and twenty rijksdaalders and a cloak to his servant Jurrien. ⁴

His charitable work took further shape in the following years. In 1637, he purchased a house with a barn, garden, and appurtenances within the town of Bredevoort from the Deputies of the County of Zutphen, with the provision that the property would pass to the poor after his death.⁵ On July 13, 1639, he bequeathed 6,000 Carolus guilders to the New Orphanage in Zutphen and 100 rijksdaalders to the poor of Lochem.⁶

The house of Misslich (Agnietenhuis)

However, the most well-known part of his legacy went to the poor of Bredevoort. According to his will, he left his house, garden, and associated lands to the city’s poor relief—a donation later estimated at 15,000 guilders, an exceptionally large sum for that time. This gift gave rise to the local saying: “The poor of Bredevoort are rich.” ⁷

Misslich’s house was likely located near the Ambthuis. The rental income from the property was entirely dedicated to poor relief. Until the nineteenth century, the fund resulting from his legacy was still managed by the church’s deacons and provisors. In 1808, the fund still represented a value of over 6,000 guilders.

One of the properties that passed to the poor of Bredevoort was the Erff und Guedt Lenckhoff in Aalten, which Misslich had purchased in 1638 from Count Georg Ernst van Limburg Stirum.⁸ This estate was situated in the area between the current Bodenvoor, Bredevoortsestraat, and Haartsestraat (later known as Lankhaverstegge) and extended to the Smees. The Lankhofstraat is named after it.

Death

Saint George’s Church in the 19th century (illustrative image)

On August 1, 1639, Misslich transferred part of his assets to his son-in-law Robert van Giffen, including an estate in Nieuw Vossemeer near Steenbergen and significant annuities in the Veluwe and Emmerich.⁹

Shortly thereafter, Misslich passed away; on August 17, 1639, his will was opened.¹⁰ He was buried in Saint George’s Church in Bredevoort.¹¹

In 1661, he is still mentioned in the archives as “the stern and valiant governor” in connection with the sale of a house “for the benefit of the poor”.¹²

Wolf Misslich was not only a capable military officer and administrator but also a man with a profound social conscience. His generous donations ensured that the poor of Bredevoort received support for generations. Nearly four centuries after his death, his name lives on in the history of the town he served.
Sources
16 November 2022
Evert Maarten Smilda
Historicus, docent en veteraan

Evert Maarten Smilda werd op 10 juni 1928 geboren in Utrecht. Hij is op 11 november 2020 overleden. Smilda heeft in Aalten een grote rol van maatschappelijke betekenis gespeeld. Zo leverde hij onder andere een belangrijke bijdrage aan het op de kaart zetten van de Aaltense geschiedenis.

Nederlands Indië

Hij werkte in een laboratorium als instrumentmaker toen hij als militair werd uitgezonden naar Nederlands Indië, het tegenwoordige Indonesië. In Arnhem volgde hij zijn militaire opleiding en in Zaandam leerde hij voor ‘geweermaker’. Dat was zijn functie in Indonesië. Evert was net twintig toen hij naar het oosten vertrok. De bootreis duurde een maand.

Smilda diende twee jaar in Indonesië. De taak van de Nederlandse militairen was om een poging te doen om de rust te laten terugkeren na het vertrek van de Japanners. Ze trokken van dorp naar dorp. Als het ‘gewone’ leven weer werd opgepakt gingen de jongens verder.

Bij terugkeer in Nederland was er voor de oud-Indiëgangers veel niet goed geregeld. Evert was zijn baan kwijt. Hij pakte echter de draad op en volgde een opleiding voor amanuensis. Later haalde hij een graad in de wiskunde, natuurkunde en scheikunde en gaf jarenlang les op de LTS in Aalten.

Kort nadat Evert uit dienst trad leerde hij zijn toekomstige vrouw Itte kennen. In 1959 kwam hij met zijn vrouw naar Aalten om te gaan werken als amanuensis aan de Christelijke Scholengemeenschap. Door avondstudie werkte hij zich op tot leraar aan de avondmavo en de LTS.

Plaatselijke geschiedenis

Smilda had een grote belangstelling voor geschiedenis. Al vroeg in de jaren zestig zag Smilda het belang van het mooie Aaltense dorpsgezicht in. Hij heeft bij de provincie Gelderland gelobbyd om verschillende karakteristieke panden op de monumentenlijst te krijgen die anders afgebroken zouden worden. Mede daardoor werd het centrum van Aalten het eerste Beschermde Dorpsgezicht van Gelderland.

In 1962 was hij betrokken bij de oprichting van de oudheidkundige werkgemeenschap ADW. In dezelfde tijd kwam hij in het bestuur van de Aaltense Oudheidkamer. Veertig jaar zat hij in het bestuur, waarvan negentien jaar als voorzitter. Samen met anderen heeft hij de basis gelegd van wat nu het Nationaal Onderduikmuseum is.

In 1964 schreef hij ‘Twee eeuwen tussen Es en Slinge‘, over de koperslagers in de Peperstraat. Later verzorgde hij de uitgifte van ‘Aalten in oude ansichten‘ en twee delen ‘Aalten, zoals het was zoals het is‘ in samenwerking met G.J. Timmer.

Toen de plaatselijke Joodse gemeenschap het onderhoud van de Aaltense synagoge niet meer kon betalen nam Evert, op dat moment voorzitter van de Vereniging Oudheidkamer Aalten, het initiatief om de synagoge tot Gemeentelijk Monument te laten verklaren en richtte hij in 1983 samen met anderen de stichting ‘Vrienden van de Aaltense synagoge‘ op.

Op het toenmalige asielzoekerscentrum Groot Deunk in Barlo verzorgde Smilda lessen Nederlands. Ook was hij 22 jaar lid van de Gemeentelijke Monumentencommissie in Aalten. Samen met met Duitse historici werkte hij aan de uitgifte van tweetalige geschiedwerken.

In 2005 werd Smilda lid van het Aaltens Evergreenkoor. Op zijn 92e verjaardag werd Evert door het koor verrast met een aubade bij de Zuiderkerk. Dat was tevens bedoeld als afscheidscadeau voor Smilda, die eerder dat jaar had aangegeven te willen stoppen als koorlid. In een open Landauer getrokken door twee prachtige paarden, maakte Evert met zijn vrouw een rit door het dorp. De aanwezigheid van zijn familie maakte de verrassing compleet.

Smildapad

Op het terrein van de voormalige Technische School worden 56 woningen gebouwd. Tussen het zuidelijk en het noordelijk deel van het bouwplan aan de Ludgerstraat zal een straat worden aangelegd. Oudheidkundige kringen en sympathisanten van de synagoge hebben verzocht om deze te vernoemen naar Evert Smilda, als erkenning voor al zijn maatschappelijke verdiensten. De gemeente heeft in oktober 2022 positief gereageerd en besloten dat de straat de naam Smildapad zal dragen.

Evert Smilda en zijn vrouw in de koets. Foto: Leo van der Linde
Bronnen
- Aalten Vooruit, 12 juni 2020
- Aalten Vooruit, 22 september 2021
- Aalten Vooruit, 7 oktober 2022
- ADW / Arjan Ligtenbarg
7 October 2022
Dick Fries
Winkelier

Dirk (Dick) Fries (30-03-1924 – 08-10-2002), zoon van Georg Fries en Jansje Meijerman, was een begrip in Aalten. Iedereen kende hem van zijn winkel in rookartikelen, Sigarenmagazijn Dick Fries. Ook was hij een bekende verschijning op straat, met zijn blindengeleidenhond.

Fries was blind geworden tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1949 opende hij zijn winkel aan de Landstraat in Aalten. Ondanks zijn handicap wist hij de weg in zijn winkel feilloos te vinden. Ook het afrekenen met de klant leverde voor hem geen probleem op.

Iedere sigarenliefhebber wist het winkeltje van Dick Fries in Aalten wel te vinden. Dick Fries was zelfs Hofleverancier. Twee jaar na zijn overlijden verhuisde de inventaris van deze winkel naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem.
Bronnen
- Aalten Vooruit
- Delpher
3 September 2022
Gerrit Hendrik Heinen
Ondernemer, fotograaf, decoratie- en kunstschilder en levensgenieter

Gerrit Hendrik Heinen (Aalten, 01-08-1851 – Aalten, 26-09-1930) werd geboren aan de Varsseveldsestraat in Aalten. Zijn ouders waren Jan Willem Heinen en Antonetta Piepers.

Op negentienjarige leeftijd vertrok Gerrit Hendrik naar Warnsveld, na een jaar kwam hij in 1871 weer terug in Aalten. In 1877 vertrok hij opnieuw. Ditmaal naar Rotterdam, om het vak van huis- en decoratieschilder te leren. Twee jaar later kwam hij in Amsterdam terecht. Daar begon hij een schildersbedrijf en had na enige jaren meer dan honderd gezellen in dienst.

Heinen kreeg opdrachten voor wand- en plafondschilderingen, onder meer voor het Doelen Hotel, het Centraal Station te Amsterdam en de stations van Enschede en Antwerpen.

Schiller

Heinen maakte het zogezegd en investeerde in onroerend goed. Hotel-Café Schiller aan het Rembrandtplein was de ontmoetingsplaats voor de huizenhandel en Heinen was daar dan ook vaak te vinden.

Daar werkte destijds ook Gerrit Jan Prins uit Aalten, de latere eigenaar van het café aan de Prinsenstraat. Door bemiddeling van Heinen werd op 1 april 1901 de officiële opening gevierd van ‘Sociëteit Schiller Prins’ in aanwezigheid van de heer Schiller uit Amsterdam. In 1902 schonk Heinen vier wandschilderingen, samen de vier jaargetijden vormend, voor de nieuw aangebouwde serre van Schiller.

Heinen bleef ook Aalten vaak bezoeken. Hij was een levensgenieter, stedeling en natuurlijk kunstenaar in het decoratieve. Hij droomde ervan om van Aalten een kunstplaats te maken en stelde enkele werken beschikbaar aan de Oudheidkamer. De drommen mensen bleven echter uit.

Op een van zijn reizen naar het buitenland leerde Heinen de Zwitserse Marie Streuli kennen. In 1880 trouwde hij met haar en samen kregen ze negen kinderen. Ze woonden aan de Keizersgracht. Gerrit Hendrik Heinen is de vader van onder anderen Marie Heinen, directrice van het Nationaal Bureau voor Vrouwenarbeid. Gerrit Heinen en Marie Streuli scheidden in 1911.

Fotografie

In 1894 maakte Heinen een serie foto’s van Amsterdam die hij in eigen beheer uitgaf onder de titel ‘Panorama’s en stadsgezichten van Amsterdam’ met 26 opnames. Voor zijn fotografie koos hij hoge standpunten, zoals het Rijksmuseum, het Centraal Station, het Paleis voor Volksvlijt en het Doelen Hotel, maar ook watertoren van Nieuweramstel en de zolders van gewone woonhuizen. In het Centraal Station in Amsterdam zijn nog steeds schilderingen van Heinen aanwezig.

Heinen verdiende zoveel geld als ondernemer dat hij in 1913 kon ophouden met werken. Hij bleef wel bas-reliëfs schilderen. De laatste jaren van zijn leven bracht hij door in Italië, waar hij kennis maakte met Pietro Armati, een Italiaans kunstschilder, die hij naar Aalten bracht en aan opdrachten hielp.

In 1930 stierf de schilder in Aalten. Hij werd begraven op begraafplaats Berkenhove.

Panorama’s en Stadsgezichten van Amsterdam, 1894

Gerrit Hendrik Heinen – blindstempel

Scheiding Gerrit Hendrik Heinen en Marie Streuli, 29 december 1911
Bronnen
6 August 2022
Servaas van Leuven
Genees-, Heel- en Vroedmeester

Servaas van Leuven was van 1836 tot 1896 arts te Aalten. Hij werd geboren op 12 maart 1811 in Kampen, als zoon van Jan Adrianus van Leuven, kleermaker, en Johanna Maria Huijzer. Van Leuven overleed in 1898 op 87-jarige leeftijd.

Op 1 mei 1836 arriveerde Van Leuven in Aalten als opvolger van de kort daarvoor overleden chirurgijn Adolph Wechgelaar. Aanvankelijk vestigde hij zich op diens woonadres aan de Dijkstraat.

Op 18 mei 1838 trouwde hij in Aalten met Henriette Wilhelmina Christina Theodora Rost, dochter van de gepensioneerde kapitein Johann Christian Rost. In 1839 verhuisde het echtpaar naar de Peperstraat. Niet lang daarna vestigden zij zich definitief aan de Bredevoortsestraatweg. Tegenover hun woning, op de hoek met de Peperstraat, bevond zich de stalhouderij waar het paard en de koets van dokter Van Leuven stonden.

Het echtpaar kreeg maar liefst tien kinderen. Twee van hen overleden op zeer jonge leeftijd en werden begraven in de grafheuvel op ‘t Smees.

Werk als arts

Servaas van Leuven was een gewaardeerd en gerespecteerd arts die decennialang een belangrijke rol speelde in de plaatselijke gezondheidszorg.

Zestig jaar lang oefende hij met grote toewijding zijn vaak zware en afmattende werk uit. Vooral op verloskundig gebied muntte hij uit door ijver en plichtsbetrachting. Bij nacht en ontij, in winterse kou en storm, werd zijn hulp zelfs op hoge leeftijd nooit tevergeefs ingeroepen.

In een tijd waarin medische hulp in de Achterhoek schaars was, gold hij voor velen als een reddende engel. Hij voerde duizenden bevallingen uit en bood aan vele minderbedeelden belangeloze zorg en advies.

Laatste jaren en overlijden

Na ruim zestig jaar praktijk te hebben gevoerd, beëindigde Van Leuven in 1896 op 85-jarige leeftijd zijn werkzaamheden als arts.

Servaas van Leuven overleed op 24 november 1898 in Aalten en werd begraven op de Oude Begraafplaats aan de Varsseveldsestraatweg.

Links, het pand dat vroeger op de hoek Bredevoortsestraatweg–Peperstraat stond (waar tegenwoordig Pepper 8 zit). Dit was de stalhouderij waar dokter Servaas van Leuven eind 19e eeuw zijn paard en koets had staan.

Zutphensche Courant, 17 april 1886
Bronnen
3 August 2022
Gerrit Jan Prinsen
Makelaar/taxateur, met diverse maatschappelijke functies

Gerrit Jan Prinsen werd geboren op 14 augustus 1888 in huis nr. 242 te Aalten (Lichtenvoordsestraatweg 16), als zoon van nachtwaker Gerrit Jan Prinsen en Dela ter Maat. Hij overleed op 7 juni 1941 in Aalten. Gerrit Jan Prinsen werd begraven op begraafplaats Berkenhove.

De Aaltensche Courant schreef destijds het volgende over hem:

In den leeftijd van 52 jaren is overleden de heer G.J. Prinsen, beëedigd makelaar en taxateur. Een zware ziekte waarmee hij ruim acht maanden streed, liefdevol verpleegd door zijn echtgenoote, bracht Zaterdag 7 Juni het einde van zijn aardsche leven.

Enkele weken geleden zaten wij aan zijn ziekbed en hoopten met hem dat spoedig de voorjaarszon mocht komen en herstel van krachten zou kunnen brengen. God heeft het anders gemaakt en dat Hij het was, trooste thans zijn weduwe en familie.

Onze gemeente heeft in den heer Prinsen een goed burger verloren. Niet als een die van zich deed spreken, maar als een naar wien werd geluisterd. Duidelijk kwam dit tot uitdrukking in de woorden van den voorz. van Aalten’s Belang op de laatst gehouden jaarvergadering: „al zullen we in de toekomst hem, die één onzer werkzaamste leden was, en naar wiens adviezen op onze vergaderingen ieder met aandacht luisterde, noode missen“.

Als president-kerkvoogd der Ned. Herv. gemeente en voorzitter van het Orgelcomité heeft de heer Prinsen een groot aandeel gehad in de algeheele restauratie van het orgel. Voorts was de thans overledene lid van den Raad van Commissarissen der Middenstandsbank, voor welke steeds groeiende instelling hij gaarne zijn tijd gaf.

Ambtshalve verrichtte de heer Prinsen meerdere groote transacties en gaf als bouwkundige meerdere panden in de loop der tijden een nieuw aanzien. Zoo kocht hij b.v. het terrein voor den watertoren der W.O.G. nabij den Lindeboom, in opdracht van die maatschappij. Ook de kleinere man hielp hij gaarne voort en won door zijn hulpvaardigheid en rechtvaardigheid steeds hun vertrouwen. De zekerheid dat zijn nagedachtenis dankbaar in veler harten zal voortleven zij de nabestaanden tot troost.
Bron
- Aaltensche Courant, 10 juni 1941 (Delpher)
30 June 2022
Abraham ten Dam
Fabrikant

Abraham (Bram) ten Dam werd geboren op 14 juli 1834 in de Kerkstraat te Aalten, als zoon van zilversmid Harmen Jan ten Dam en Petronella Johanna Gerber. Op 6 juni 1861 trouwde hij met Elisabeth Manschot.

In 1871 stichtten Abraham en zijn zwager Bernard Manschot een kammenfabriek aan de Damstraat in Aalten: Ten Dam & Manschot. Zij woonden tegenover elkaar aan de Bredevoortsestraatweg, Bram in het huis waar nu Fysiotherapie van Panhuis is gevestigd en Bernard in de witte villa er tegenover. De zoon (en opvolger) van Bram, Herman, heeft de woning aan de Bredevoortsestraatweg 52 laten bouwen.

Ten Dam is tevens raadslid en wethouder geweest in de gemeente Aalten.

Abraham ten Dam overleed op 1 februari 1915, 80 jaar oud, en werd begraven op de Oude Begraafplaats in Aalten.

Aaltensche Courant, 3 februari 1915
Bronnen
22 June 2022
Aron Jedwab (Willem Herfstink)
Jewish ‘foundling’, born in hiding

In the early morning of 21 September 1943, Piet Hoogenkamp, the assistant of the Aalten general practitioner and resistance fighter Joop der Weduwen, placed a package in front of the house with address Patrimoniumstraat 12 in Aalten. Resistance leader Hendrik Jan Wikkerink alias Uncle Jan lives at that address with his family. The doorbell rings.

The package turns out to be a newborn baby. He is the son of Lena Jedwab-Kropveld and Yitzack Jedwab, rabbi (pastor) of the Jewish community in Aalten. From mid-1942 the couple was in hiding on the De Ronde farm of the Veldboom family in Lintelo. Resistance leader Uncle Jan and doctor Der Weduwen have agreed in advance to lay the foundling.

Foundling

Daughter Jo Wikkerink later told about this:

“We knew that the delivery was coming and the baby would be brought to us. Father and mother only told the oldest three. The youngest knew nothing. They could not talk past their mouths. Father and mother waited in the dark room in the evening. It seemed to the neighborhood as if they had gone to bed. When the doorbell rang, they knew the baby was there. They got the youngest out of bed and shouted in surprise: “Come and see what is there now!”

The Jewish child was therefore born in hiding and was registered three days later by Mrs. Dela Wikkerink-Eppink with the name ‘Willem Herfstink’ and registered as such in the birth register of the municipality of Aalten. The name was chosen symbolically. Willem refers to Queen Wilhelmina, Herfstink to the first day of autumn (21 September) and the Saxon suffix ‘ink’ means ‘belonging to the yard or family of’.

Because only a few people – such as doctors – were allowed to be on the street at one o’clock in the morning, four o’clock in the morning was given as the time when the baby was found. This made the investigation into the origin of the child considerably more difficult. “I sometimes came home late at night with a big belly by train. Then I had ‘contraband’ with me as if I was heavily pregnant. When Wimke was put on the sidewalk, they said: “That’s what they say, but it must be one of the girls.”

Declared Aryan

The next day, the municipal doctor on duty, Dr. Knol, had to examine the foundling. The baby was not circumcised and therefore he issued the declaration that the child was 100% Aryan. “The next day father immediately went to Schepers, who lived diagonally across from us (he worked at Paske). Father knew: if I tell it there, everyone in Aalten will know it immediately. Behind us, next to Vossers, lived an NSB woman. She was on her knees in front of Wimke’s crib to see if he had any Aryan features.”

Lennie and Yitzchak had meanwhile moved to another hiding place in Lintelo. In June 1944, the resistance moved them in a hay-covered wagon to the house of Bernard and Gesina Wevers in the hamlet of Dale, behind the Ring Road, just outside the village of Aalten.

Initially, they did not want to take the Jedwab couple into their home because they were already sheltering evacuees. A minister of the Reformed Church changed the pious Calvinists’ minds: he preached that the persecuted should be helped.

Bernard, a carpenter, built them a room behind the closet where they spent all their time. Mrs. Wevers cooked for her Jewish guests as much as possible according to kosher rules.

In the meantime, Willem had been lovingly taken into the family of the Wikkerink family. Especially mother Dela and eldest daughter Lien Wikkerink took care of ‘Wimke’ as they called him. Dela Wikkerink regularly walked with the baby in the pram to the hiding place of the Jewish parents in Dale. She often took some fruit from the vegetable garden with her in her bag. There were people in Aalten who said: “What does Mrs. Wikker always have to do with Wevers?”

Towards the end of the war, two German soldiers were billeted in the Wevers house. While the soldiers were in the house, Lena and Yitzack sat in chairs in their hidden room and were not allowed to move or make a sound, sometimes for days.

After the war

After the liberation in March 1945, the family was reunited and the little one was given his real name: Aron Jan Willem Jedwab. The name Willem remained and the second first name Jan refers to his rescuer Jan Wikkerink. Queen Wilhelmina came to Aalten soon after the war and visited the Wikkerink family to honour them for their actions in the resistance. Jo Bulsink-Wikkerink: “I can still see Wilhelmina. She slapped my grandfather on the shoulder and said: Wikkerink, you have a brave son.”

The young child Willem hardly knew his own parents. Jo Wikkerink – the second daughter in the family – then moved in with the Jedwab family for a year, so that Willem could get used to his own parents and new environment a little easier. The Jedwab family emigrated to the US in 1947 and there they changed their surname to Jade.

Dela Wikkerink-Eppink with Aron Jedwab alias Willem Herfstink

Patrimoniumstraat 12, Aalten

Koningsweg 2, Dale (source)

Yitzchak Jedwab and Lena Kropveld – wedding photo, March 1942

Aron Jedwab with Dick, Jannie and Ina Wikkerink, 1943 (source)

Birth certificate ‘Willem Herfstink’, 21 September 1943
Sources
- ECAL
- National Hiding Museum – De Panne, autumn 2025
17 May 2022
Bernard Huinink
Council Member and Alderman

Bernard Huinink served as an alderman (wethouder) for the PvdA (Labour Party) in Aalten for many years. Consequently, his nickname was ‘Rooien Huunink’ (Red Huinink). The turbulent council meetings involving Willem te Gussinklo (alias ‘Piepkes Willem’) of the AR (Anti-Revolutionary Party) became legendary.

Bernard Huinink was born on 11 February 1886 in Aalten (Hogestraat 64), the son of Herman Huinink and Janna Geertruid Obrink. On 8 February 1912, he married Grada Wilhelmina Schepers in Aalten. They settled in Ormelstraat.

Huinink passed away on 5 June 1970 and was buried at Berkenhove Cemetery.

Royal Distinction

In 1919, at the age of 33, Bernard Huinink took his seat on the Aalten municipal council. He would hold that seat for nearly 45 years, initially for the SDAP and later for the PvdA. In September 1959, he celebrated his 40th anniversary as a council member and received a Royal distinction. In 1964, Huinink, the ‘father of the council’ (nestor), stood down ‘on account of his advanced age’ (77). He was succeeded by his 37-year-old son, Jan Huinink, of Admiraal de Ruyterstraat 21, who was the manager of the local PTT office (postal and telecommunications).

Bernard Huinink being invested with a Royal distinction by Mayor E.S. van Veen.
Sources
- Aaltensche Courant, 28 December 1945 (Delpher)
- Dagblad Tubantia, 8 January 1964 (Delpher)
- ECAL
- WieWasWie (WhoWasWho)
19 January 2022
Old Aalten
Voogd van Aalten (16e eeuw)

Tijdens de tachtigjarige oorlog werd de Oostgelderse bevolking regelmatig geteisterd door rondtrekkende legers. Plundering, brandschatting en verkrachting dreef de boeren en dorpsbewoners tot wanhoop. Jan Holstein was destijds Voogd van Aalten en al stond hij vrij machteloos, hij sprong wel in de bres voor de Aaltense bevolking en deed zijn best om de plunderingen te laten stoppen.

In 1588 waren er vredesonderhandelingen gaande tussen de hertog van Parma en koningin Elisabeth van Engeland, welke laatste ook de Staten daarin tracht te betrekken. Daarop doelend schreef Holstein aan Gotfried Gerardi, raadsman van de pandvrouwe van Anholt: “Ik hoop maar, dat de vurig gewenschte vrede tot stand kome; dan zouden deze arme schapen weer moed kunnen vatten. Ze ploegen meerendeels met koeien, die ze nog overhielden, het land en arbeiden als muilezels. Wij steken diep in de schulden en kunnen geen geld meer krijgen; ook mijn crediet is ten einde. Moge God ons nog voor den oogst uitkomst geven, opdat het koren veilig binnengehaald kan worden. Anders zou ik geen raad weten.“

G.H. Rots schreef in 1938 hoe Jan Holstein om het leven kwam:

Havezathe ‘t Walfort, Jan de Beijer, 1743

“De Voogd van Aalten, Jan of Johan Holstein, die voor de Aaltensche bevolking herhaaldelijk in de bres sprong, is op een eigenaardige manier omgekomen. Wij lezen daarvan in “Het Oude Kerspel Winterswijk” dat op den 11en Juni 1589 ten huize van een zekeren Grevink op ‘t Walfort bij Aalten een doopfeest werd gehouden, waar ook de Voogd van Aalten aanwezig was, nog wel als peetoom der kleine. Ook waren aanwezig de Heeren van ‘t Walfort en Lintelo, (de heeren van Lintelo waren ook eigenaar van ‘t Walfort).

De Voogd van Aalten had promotie gemaakt, hij was na het overlijden van ‘Hendrik van den Bungard’ Landschrijver geworden van de Heerlijkheid Bredevoort. Dit nu schijnt een doorn in het oog der heeren van Lintelo te zijn geweest, althans men begon daarover een twistgesprek, waarbij Holstein wel merkte dat de gebroeders van Lintelo geen gemakkelijke heeren waren.

Holstein probeerde ongemerkt den feestdisch te verlaten en liet zich ongemerkt onder de tafel glijden. Hij kroop op handen en voeten naar de deur en maakte zich snel uit de voeten. Maar Diederik van Lintelo had dat in de gaten, liep Holstein na en wierp hem allerlei hatelijkheden naar het hoofd. De twist werd erger. Holstein beweerde dat de Pandvrouw het recht had Landschrijvers te benoemen en Diederik van Lintelo kende dat recht toe aan de Edelen in de Heerlijkheid. Het gevolg was dat er handtastelijkheden ontstonden, waarbij Diederik van Lintelo een korte degen trok en Holstein hiermede verwondde. De verwonding was zoo erg, dat de Voogd drie dagen later overleed.

Deze zaak kwam voor het Bredevoortsch gerecht op 5 Augustus van dat jaar. De beklaagde was niet aanwezig. Hij was naar Bocholt gevlucht en hield zich daar schuil. Bij verstek werd hij ter dood veroordeeld en betaling van 1000 gulden boete aan de Pandvrouwe. En om nu dat geld te krijgen werd aan de pachters van Diederik van Lintelo medegedeeld, dat zij de pacht aan den rentmeester der Pandvrouwe moesten betalen zoolang tot de som der boete bijeen was.

Die pachters waren ‘Ruwenhoeven’, Hendrik Penmenger, ‘Winkelhorstinck’, ‘Swijtinck’, ‘Lanckhof’, ‘den Herinck’ en ‘den Poll’. Door bemiddeling van eenige invloedrijke personen o.a. den Prior van Klooster Schaer, Johanna van Dort, Hendrik en Clara van Lintelo, werden pogingen aangewend voor gratie. Die gratie is verleend, maar de boete moest hij betalen.

Als voogd van Aalten werd benoemd de voogd van Dinxperlo Herman Poelhuis. Het schijnt dat deze tijdelijk benoemd is geweest want in 1605 wordt als voogd van Aalten genoemd Lubbert Spaltman.”
Bronnen
- Het oude kerspel Winterswijk, door B. Stegeman, 1927 (Delpher)
- ‘Uit Aalten’s verleden’, door G.H. Rots, Aaltensche Courant, 4 maart 1938 (Delpher)
11 January 2022
Rev. Jan Derk Stegeman (1875-1970)
NH predikant

Jan Derk Stegeman werd op 26 juli 1875 geboren in Dedemsvaart, zoon van godsdienstonderwijzer Frederik Stegeman en Janna Harmina te Winkel. Hij bezocht het gemeentelijk gymnasium te Doetinchem en studeerde vervolgens eerst een jaar aan de Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam en daarna nog enkele jaren aan de Rijksuniversiteit te Utrecht.

Nadat Stegeman in mei 1899 door het provinciaal kerkbestuur van Friesland was toegelaten tot de evangeliebediening in de Nederlandse Hervormde Kerk werd hij op 3 september van datzelfde jaar door ds. J.C. van Hoeve, predikant te Schoonebeek, bevestigd als predikant van de hervormde gemeente van Nieuw Amsterdam.

Aalten

Op 24 augustus 1899 trouwde Jan Derk Stegeman in Den Haag met Hendrika van Dorp (Zoetermeer, 24-10-1873). Samen kregen zij zes kinderen. In 1913 kwam hij als predikant van de hervormde gemeente naar Aalten. Vanaf 1920 zette hij zich in voor de hervormde school, van 1920 tot 1946 als voorzitter van het bestuur. Hij woonde in de hervormde pastorie aan de Whemerstraat.

Dominee Stegeman stond bekend als een zeer geestige en markante persoonlijkheid. De verstandhouding met zijn collega’s, die hem ‘de bisschop’ noemden, was zeer goed. In september 1929 vierde hij zijn 30-jarig, en in 1964 zijn 65-jarig ambtsjubileum, een jaar voordat hij 90 werd! In 1955 werd de hervormde school aan de Varsseveldsestraatweg naar hem vernoemd, de ‘Ds. Stegemanschool‘.

Emeritaat

Na zijn emeritaat bleef Stegeman op vele terreinen actief, bijvoorbeeld in de vorm van huisbezoek bij oudere mensen, drankbestrijding en ziekenverpleging. Ook vervulde hij tal van preekbeurten. Hij was vele jaren penningmeester van de classicale zendingsvereniging in de classis Zutphen, secretaris van het bestuur van de Julianaschool, bestuurslid van de Breukelaarschool en ook bestuurslid van de Aaltense afdeling van het Nederlands Bijbelgenootschap.

Stegeman was bovendien een zeer actief lid van de redactie van weekblad ‘De Wachter’ en van zijn hand verschenen de boeken ‘Aan mijne gemeente’ (uitgeverij Gebr. De Boer, 1938) en ‘Van rijke dingen’ (uitgeverij De Graafschap, 1941).

In 1958 erkende de regering de verdiensten van ds. Stegeman door hem te benoemen tot ridder in de orde van Oranje Nassau.

Dominee Stegeman overleed op 21 februari 1970 op 94-jarige leeftijd en ligt begraven op begraafplaats Berkenhove.

Nieuwe Veendammer Courant, 14 januari 1913
Bronnen
- Delpher
- ECAL
- Wiewaswie
7 December 2021